سنت حسنه «اعتکاف» در آیات قرآن کریم
سنت حسنه «اعتکاف» در برخی آیات قرآن از جمله ۱۲۵ و ۱۸۷ سوره مبارکه بقره مطرح شده است و مراد از اعتکاف، رهبانیت و گوشهنشینی نیست، بلکه تمرکز و توجه بیشتر به خداوند است.
با نزدیک شدن به «ایام البیض» یعنی روزهای سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه مبارک رجب، شور و حال دیگری در دوستداران ماه امیرالمؤمنین و معتکفان آغاز میشود.
مؤمنان در هر صنف و کسوتی، با اتکا به شیوه ائمه اطهار و با استناد به تفاسیر برخی آیات شریفه قرآن کریم، خود را برای روزهداری و اجرای سنت حسنه اعتکاف آماده میکنند.
«اعتکاف» از نظر معنای لغوی، به معنای «محبوس ماندن» و «مدت طولانی در کنار چیزی بودن» است، ولی وقتی به عنوان یک عبادت از آن یاد میشود، مقصود؛ ماندن در مسجد برای عبادت است که از احکام و آداب مخصوصی بهره میبرد.
با توجه به پیشبینی معاون امور فرهنگی و تبلیغی سازمان تبلیغات اسلامی کشور، مبنی بر شرکت بیش از ۷۰۰ هزار نفر در مراسم معنوی اعتکاف امسال، لزوم پرداختن به پیشینه این سنت حسنه بیش از بیش احساس میشود. به ویژه آن که طبق آمارهای رسیده، حدود ۷۰ درصد از معتکفین را طلاب و دانشجویان تشکیل دادهاند.
از همین رو، بررسی آیات و روایات مرتبط با «اعتکاف» ضروری به نظر میرسد.
یکی از این آیات، آیه شریفه ۱۲۵ سوره مبارکه بقره است. در آیه «وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ أَن طَهِّرَا بَیْتِیَ لِلطَّائِفِینَ وَالْعَاکِفِینَ وَالرُّکَّعِ السُّجُودِ»، خداوند از پیمان خود با حضرت ابراهیم (ع) و اسماعیل سخن میگوید که به آنها امر کرده است؛ خانه خدا را برای طوافکنندگان و معتکفان، پاکیزه کنند.
آیه دیگری در سوره بقره وجود دارد که در آن، باز هم سخن از اعتکاف به میان آمده است. در آیه ۱۸۷ سوره بقره آمده است: «وَلاَ تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنتُمْ عَاکِفُونَ فِی الْمَسَاجِدِ». خداوند در این آیه، به صراحت سخن از معتکفشدن در مسجد، به میان آورده است و به بیان برخی محلّلات و محرّمات میپردازد.
آیه ۷۱ سوره مبارکه شعراء نیز از «اعتکاف» سخن به میان آورده است. البته این اعتکاف با اعتکاف پسندیده که مراد سخن ماست، تفاوت دارد. در این آیه میخوانیم: «قَالُوا نَعْبُدُ أَصْنَامًا فَنَظَلُّ لَهَا عَاکِفِینَ»، یعنی این اعتکاف، به تجمع قوم یهود به دور بتها و پرستش آْنها اشاره دارد که منع شده است.
همچنین در آیه شریفه «وَجَاوَزْنَا بِبَنِی إِسْرَائِیلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْاْ عَلَى قَوْمٍ یَعْکُفُونَ عَلَى أَصْنَامٍَ» که آیه ۱۳۸ سوره مبارکه اعراف است، باز هم از اعتکاف مذموم سخن به میان آمده است و بتپرستی و معتکفشدن به بتها، «گمراهی» خوانده شده است.
بنابراین، با توجه به آیات قرآن کریم، تنها توضیحات کلی و موضوعات اساسی در مورد اعتکاف مطرح شده است و در مورد جزئیات، سخنی به میان نیامده است. بر همین اساس، برای دستیابی به جزئیات و آداب مراسم اعتکاف، باید به احادیث و روایات مراجعه کرد.
با مراجعه به روایات و با استناد به مفاتیحالجنان مرحوم شیخ عباس قمی، مراسم معنوی اعتکاف باید حداقل سه روز باشد که روزهای سیزدهم، چهاردهم و پانزدهم ماه مبارک رجب، این سه روز را تشکیل میدهند.
سفارش شده است که در این سه روز، معتکفین روزهداری کرده و به قرائت قرآن و خواندن نماز ـ بهویژه نماز شب ـ بپردازند. در اعتکاف، برای ارتباط بهتر با خداوند و دوری از امور مادی، سفارش به قطع ارتباط با جامعه شده است و شخص معتکف، مگر برای انجام برخی امور خاص ـ همچون عیادت مریض، شرکت در تشییع جنازه و تهیه خوراک و پوشاک مورد نیاز ـ اجازه خروج از مسجد ندارد.
البته مسلم است که اسلام با گوشهنشینی و رهبانیت مخالف بوده و عدم خروج از مسجد، تنها برای تمرکز و توجه بیشتر به خداوند است.
پینوشت:
تا حالا قسمت نشده تو مراسم اعتکاف شرکت کنم. نمیدونم به خاطر تنبلی هست یا چیز دیگه، ولی هیچ وقت با اعتکاف حال نکردم. به ویژه اینکه دیدم که این سه روز، برای برخی افراد، بیشتر حالت سرگرمی داره تا عبادت! یادمه یه دوستی برای رزرو جا تو مسجد به دوست دیگرش می گفت: نزدیک فلان ستون جا بگیر تا به پیریز برق نزدیک باشیم، بتونیم PSP بازی کنیم!!!
به هر حال دوستانی که قرار هست معتکف بشن، بنده حقیر رو هم هنگام دعا کردن فراموش نکنند.
