غلامحسین ابراهیمی دینانی با اشاره به علاقه وافر ایرانیان به فراگیری قرآن گفت: بیش از ۹۵ درصد قواعد دستوری زبان عربی توسط اندیشمندان ایرانی همچون «سیبویه» نگاشته شده است.
دیروز، نشست هفتگی شهر کتاب به نقد و بررسی آخرین کتاب دکتر دینانی با عنوان «فلسفه و ساحت سخن» اختصاص داشت. استاد تو این نشست حرفهای جالبی در مورد تدوین دستور زبان عربی بیان کرد که بازتاب وسیعی تو رسانههای خبری داشت.
* * * * *
ابراهیمی دینانی در ابتدای سخنان خود ارتباط فلسفه و سخن را مرتبط با فلسفه سخن و سخن فلسفه دانست و اظهار کرد: هر انسانی میتواند سخنگو و سخنور باشد، اما هر سخنوری نمیتواند فیلسوف باشد.
وی با بیان اینکه هر نحله فلسفی، تعریف خاصی از فلسفه ارائه کرده است، در تعریف عمومی و کلی فلسفه گفت: فلسفه «فکر» است و اگر فکر را بشناسیم میتوانیم بگوییم فکر، «فلسفه» است.
عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران میان معنای نحوی و باطنی فکر تفاوت قائل شد و گفت: فکر در معنای نحوی «اسم» است اما در واقع فعل است و مراد از فکر، فعل فکر است. بنابراین فلسفه، فکر کردن است.
وی در خصوص اهمیت فکر کردن گفت: اگر کسی نداند که دارای قوه تفکر است و نداند که به چه چیزی فکر میکند، بنابراین علمی به معلوم ندارد و قطعاً فلسفهای هم نخواهد داشت. به عبارت دیگر، فکر در بنیادیترین مسائل هستی، فلسفه است و چنین شخصی فیلسوف است، حتی اگر اصطلاحات خاص فلسفی را نداند.
دینانی، داشتن دغدغه فکری را لازمه فلسفیدن دانست و گفت: ممکن است یک روستایی ساده که دغدغه فکری دارد فلسفه را از یک دانشآموخته فلسفه بهتر درک کند.
این استاد دانشگاه با اشاره به عوالم «عین»، «ذهن»، «کلام» و «کتاب» یادآور شد: اگر ذهنی همراه و موازی با عالم عینیت باشد آن ذهن به خطا نمیرود. سوفسطائیان برای عالم «عین» ارزشی قائل نبودند، در صورتی که «ذهن» زمانی با خارج تطبیق میکند که با «عین» همراه شود، چرا که انسان لحظهای نمیتواند از ذهن خود خارج شود، همانطور که انسان نمیتواند از روی سایه خویش پرش کند.
نویسنده کتاب «فلسفه و ساحت سخن»، فکر را فکر کردن و اندیشه را اندیشیدن دانست و گفت: تفاوت انسان با کامپیوتر در اندیشیدن خلاصه میشود، چرا که کامپیوتر نمیتواند اندیشهها را بیندیشد. در واقع، فلسفه به معنای اندیشیدن اندیشهها است و این مهم در «سخن» اتفاق میافتد چرا که ذهن و زبان دو چهره مختلف از یک واقعیت هستند.
دینانی با اشاره به تأثیر متقابل دین و تفکر گفت: دین تأثیر مستقیم و سودمندی برای متکلمان دارد و همچنین فکر نیز در سودبخشی به دین مؤثر است.
عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران با اشاره به دلالت کتابت بر کلام گفت: هنگامی که کتابی نگاشته میشود بیانگر مراد متکلم است البته علم هرمنوتیک امروزی به مرگ مؤلف حکم میدهد و برای متکلم و مراد وی ارزشی قائل نمیشود و تنها بر واژهها تکیه میزند.
این استاد دانشگاه با اشاره به دلالت فکری و ذاتی «ذهن» بر «عین» اظهار کرد: ذهن و عین میان تمام انسانها قابل درک است اما کتابت و کلام قراردادی هستند. و از طریق تمام انسانها فهمیده نمیشوند.
وی با بیان اینکه اگر ذهن نبود این عالم نیز نبود، گفت: در انتهای کتاب خود در اظهارنظری جسورانه نوشتهام که اگر ذهن نبود یا عالم نبود و یا دچار آشفتگی و آشوب بود. آن نوعی از آشفتگی که به هیچعنوان قابل تصور نیست.
افلاطون قائل به آشوب بود و به همین دلیل خدا را «صانع» میدانست و در تعریف او، صانع با «خالق» و «باری» متفاوت است.
عضو هیئت علمی مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران با اشاره به سخن ویتگنشتاین که مرز عالم اشخاص را مرز ذهن آنها میداند گفت: ویتگنشتاین سخن درستی را مطرح کرده است و بیان میکند هرچه ذهن کسی بزرگتر و فراختر باشد عالم مورد تصور او نیز بزرگتر و عظیمتر خواهد بود.
نگارنده کتاب «فلسفه و ساحت سخن» با اشاره به فصلی از کتاب خود که ۱۲۱ مورد اختلاف میان مکاتب بصره و کوفه در قواعد نحوی را برمیشمارد گفت: بصرهاییها در دستور زبان، عقلانی مسلک بودند اما کوفیها بیشتر بر نحوه استعمال تکیه داشتند و نقلی مسلک بودند. شاید فیلسوفان و متکلمان امروزی را بتوان به بصریها نزدیکتر دانست.
دینانی در پایان سخنان خود با تأکید بر وطندوستی خویش گفت: بنده ناسیونالیست نیستم اما ایران را دوست دارم و به جرأت میتوانم بگوییم به دلیل علاقه وافر ایرانیان به فراگیری قرآن کریم بیش از ۹۵ درصد دستور زبان عربی توسط اندیشمندان ایرانی از جمله «سیبویه» نگاشته شده است، به همین دلیل نیز یک نویسنده مصری کتابی نوشته است که بر حذف صرف و نحو و قواعد آن تأکید میکند تا جهان عرب از زیر دین امثال سیبویه خارج شود.
