کتاب «هستی و عشق و نیستی» به قلم قاسم کاکایی، استاد دانشگاه شیراز است که توسط انتشارات هرمس به چاپ رسیده و در ۶ فصل اصلی و ۱۸ عنوان فرعی، به بررسی مباحث عرفانی ـ اسلامی می‌پردازد.

کتاب «هستی و عشق و نیستی» برای اولین بار در بیست و سومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران رونمایی شد. این کتاب مجموعه مقالاتی در باب عرفان است که عرفان اسلامی را از دیدگاه عارفانی چون «ابن‌عربی»، «مولانا»، «حافظ»، «شیخ محمود شبستری»، «علاء‌الدوله سمنانی»، «شیخ بهایی» و «ملا‌صدرا» واکاوی می‌کند و به عرفان مقایسه‌ای نیز سری می‌زند.

قاسم کاکایی، نویسنده کتاب مذکور در خصوص مقالات ارائه شده در این کتاب می‌گوید: نگارش مقالات این مجموعه از سال ۱۳۷۳، یعنی ۵ سال پس از رحلت مرحوم آیت‌الله نجابت (ره)، آغاز شد. در این زمان، بار دیگر از حوزه علمیه به دانشگاه مراجعت کردم، اما در کسوت و غایتی متفاوت.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه تمام مقالات کتاب «هستی و عشق و نیستی» در فضای دانشگاهی و آکادمیک نگاشته شده است، ادامه می‌دهد: تنها یک مقاله در فضای غیرآکادمیک نوشته شده است،‌ اما در مورد مقالات دانشگاهی نیز همچنان خط اصلی و هدف نهایی را فراموش نکرده و همچنان بر عهد و پیمان قدیم خویش مبنی بر خط اصیل اسلام و اعتلای دین باقی مانده‌ام و البته رعایت همه‌فهم بودن مطالب را نیز در نظر داشته‌ام.
کتاب «هستی و عشق و نیستی» در شش فصل اصلی با عناوین «هستی و وحدت آن با محوریت ابن‌عربی»، «نیستی و کارکرد آن به روایت مولانا»، «عشق یا رقص بین هستی و نیستی در معیت حافظ»، «سرشت تجربه‌ عرفانی از منظر عقل در محضر شبستری»، «بررسی نسبت بین دین و عرفان به فتوای شیخ بهایی» و «گفت‌و گوی باطنی اسلام و مسیحیت با تکیه بر ابن‌عربی و اکهارت» تنظیم شده است.

فصل اول که حاوی ۳ مقاله است، به وجود و وحدت وجود اختصاص دارد. فصل دوم نیز دارای ۳ مقاله در باب وحدت انفسی وجود و فنای عارف است. در فصل سوم، ۵ مقاله موجود، نیستی مولوی ما را به عشق می‌کشاند. فصل چهارم، دارای ۲ مقاله است و نگاهی درجه دوم به عرفان دارد. فصل پنجم نیز ۲ مقاله دارد و عارفان را از دیدگاه دین بررسی می‌کند. فصل آخر نیز به گفت‌وگوی اسلام و مسیحیت به وساطت عرفان می‌پردازد.

نگارنده در پایان پیشگفتار کتاب، ضمن تشکر از همکاران، دوستان، دانشجویان، همسر و فرزندان خود و دست‌اندرکاران انتشارات هرمس می‌نویسد: این برگ سبز را هدیه می‌کنم به روح پر فتوح آیت‌الله نجابت که ترجمانی بود از هستی اندر نیستی، همو که عنایتش آتش عشقی بود در نیستان هستی‌ام، سوزاننده و نیست‌کنند و دم مسیحایی‌اش هستی‌بخش و زنده‌کننده.

قاسم کاکایی، مدرس حوزه و دانشگاه و از پژوهشگران مطرح حوزه عرفان و فلسفه است. وی تاکنون کتاب‌های فراوانی در حوزه‌های پژوهشی مورد علاقه خود، یعنی فلسفه، عرفان و کلام اسلامی، به رشته تحریر در آورده است که از جمله آن‌ها می‌توان به «وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت»، «آیت حق» و «کلمه حق: شرح احوال حضرت آیت‌الله نجابت» اشاره کرد.

کاکایی همچنین به دلیل تسلط بر زبان انگلیسی، چند کتاب از جمله «اقتدا به محمد (ص)» و «عوالم خیال» را نام برد. از این پژوهشگر دینی، تاکنون بیش از ۵۰ مقاله تخصصی به زبان‌های فارسی و انگلیسی منتشر شده است.
کتاب «وحدت وجود به روایت ابن‌عربی و مایستر اکهارت» در سال ۸۲ و کتاب «غیاث‌الدین منصور دشتکی و فلسفه عرفان» در سال ۸۸، به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برگزیده شده است.

قاسم کاکایی در اردیبهشت‌ماه امسال موفق به کسب مرتبه استادی شد. وی علاوه بر شرکت در همایش‌های بین‌المللی داخلی، در دانشگاه‌هایی هم‌چون نیویورک، آکسفورد، کمبریج، لندن، وین، برلین، ناپل، آتن، استانبول، دمشق و باکو به ارائه مقاله پرداخته و به صورت فشرده در دانشگاه‌های کارولینای شمالی و کالج اسلامی جاکارتا تدریس داشته است.

کتاب «هستی و عشق و نیستی: مقالاتی در عرفان» نوشته قاسم کاکایی در ۵۰۳ صفحه، با شمارگان ۲۰۰۰ نسخه و با قیمت ۱۲۰ هزار ریال به همت انتشارات هرمس منتشر و راهی بازار کتاب شده است.

پی‌نوشت:
عاشق دکتر کاکایی هستم؛ مردی فاضل، اما به شدت متواضع.
فکر میکنم اگه ۲۰ تا روحانی با سواد مثل ایشون تو جامعه دانشگاهی کشور داشتیم، وضعیت علوم انسانی ما به مراتب بهتر از الآن بود.

ماه نورانی رجب تا ساعاتی دیگر فرا می‌رسد، ماهی که به گفته برخی روایات، ماه امیرالمؤمنین (ع) است. شب اول رجب، یکی از ۴ شبی است که امام علی (ع) بیش از شب‌های دیگر به راز و نیاز با خدا می‌پرداخت.

با فرا رسیدن نیمه‌شب شرعی امشب در ۱۱ دقیقه بامداد، جمادی‌الثانی را بدرود گفته و ماه نورانی رجب‌المرجب آغاز می‌شود.

در روایات اسلامی، همانطور که ماه شعبان را به ماه رسول خدا (ص) و ماه رمضان را به ماه خداوند توصیف می‌کنند، ماه «رجب» نیز به ماه امیرالمؤمنین (ع) مشهور و منقول است. چرا که امیرالمؤمنین علی (ع) به این ماه عشق می‌ورزید. همچنین آن حضرت در سیزدهمین روز این ماه مبارک متولد شده است و شاید یکی دیگر از دلایل انتساب ماه رجب به ماه امام علی (ع) نیز همین امر باشد.

در روایتی که در «بحار الأنوار» علامه مجلسی آمده است، ۴ شب در هر سال، نزد امیرالمؤمنین (ع) محبوب‌تر و نیکوتر معرفی شده است. در این روایت می‌خوانیم: «امام علی (ع) بسیار دوست داشت که در هر سال، ۴ شب را بیش از شب‌های دیگر به عبادت و راز و نیاز با خدا بپردازد. این شب‌ها عبارت‌اند از: شب اول ماه رجب، شب نیمه شعبان، شب عید فطر و شب عید قربان».

شب اول ماه رجب، اعمال مخصوصی دارد که در مفاتیح‌الجنان شیخ عباس قمی ذکر شده است. از جمله اعمالی که در میان شب‌های اول ماه‌های مبارک مرسوم و سفارش شده است، غسل‌کردن، قرائت قرآن، نماز خواندن و شب‌زنده‌داری است.

نقل است که پیامبر (ص) هنگامی که هلال ماه رجب را مى‏دید، مى‏فرمود: «اللَّهُمَّ بَارِکْ لَنَا فِى رَجَبٍ وَ شَعْبَانَ وَ بَلِّغْنَا شَهْرَ رَمَضَانَ وَ أَعِنَّا عَلَى الصِّیامِ وَالْقِیامِ وَحِفْظِ اللِّسَانِ وَغَضِّ الْبَصَرِ وَلا تَجْعَلْ حَظَّنَا مِنْهُ الْجُوعَ وَالْعَطَشَ».

ماه رجب آغاز خواهد شد و زمینه بخشایش گناهان فراهم می‌شود. رسول خدا (ص) می‌فرماید: ماه رجب ماه استغفار امت من است. پس در این ماه بسیار طلب آمرزش کنید و «استغفرالله ربّی وأتوب إلیه» بگویید.

با دلی نادم و پشیمان از معاصی، اما ضمیری امیدوار به رحمت حق‌تعالی، به در گاه حضرت حق می‌شتابیم. امیدواریم که در ماه امیرالمؤمنین (ع) درهای رحمت خداوند بر روی ما نیز گشوده شود.

آنتونی فلو (Antony Garrard Newton Flew) در سن ۱۵ سالگی ـ علیرغم تحصیل در مدرسه دینی ـ ملحد شد.
وی در سال ۱۹۵۵ جنجالی‌ترین کتاب خود با عنوان «الهیات و خطا» را منتشر کرد و در کتاب‌های بعدی خود از جمله«خدا و فلسفه»، «مقدمه‌ای بر فلسفه غرب» و «حیوان خردمند»، حکم به عدم وجود خدا داد. فلو پپس از نیم قرن الحاد، در سال ۲۰۰۴ میلادی به خداباوری رسید و به وجود خداوند اقرار کرد.
این فیلسوف بریتانیایی فروردین‌ماه امسال در سن ۸۷ سالگی درگذشت.

*  *  *  *  *

نشست تخصصی درس‌گفتارهایی در فلسفه دین با عنوان «بررسی آراء و نظرات آنتونی فلو» پیش از ظهر دیروز ۱۹ خردادماه در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار شد.
در این نشست، سیدحسن حسینی، معاون آموزشی گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتی شریف، قاسم پورحسن، استادیار دانشگاه علامه طباطبایی و محمد سعیدی‌مهر، دانشیار دانشگاه تربیت مدرس سخنرانی کردند.
حسینی، مجری این نشست تخصصی بود و پورحسن و سعیدی‌مهر، به ترتیب مقالا خود با عناوین «نقدی بر دیدگاه فلو بر جاودانگی نفس» و «اعجاز از دیدگاه آنتونی فلو» را ارائه کردند.

* * * * *

دنباله ی نوشته را بخوانید…

در دومین گردهمایی اساتید علوم عقلی که در مجمع عالی حکمت اسلامی صورت می‌پذیرد، از مقام علمی آیت‌الله یحیی انصاری شیرازی با سخنرانی غلامرضا اعوانی و تقریر آیت‌الله جوادی آملی تجلیل می‌شود.

ششمین گردهمایی سالانه اعضای مجمع عالی حکمت اسلامی و دومین گردهمایی اساتید علوم عقلی، چهارشنبه ۱۹ خردادماه سال جاری، پس از نماز مغرب و عشاء در سالن اجتماعات مجمع عالی حکمت اسلامی برگزار می‌شود.

در این مراسم که از ساعت ۲۱:۱۵ آغاز می‌شود، غلامرضا اعوانی، رئیس مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران و معاون علمی کنگره روز جهانی فلسفه به سخنرانی می‌پردازد. اعوانی، پیش از این و در مراسم رونمایی از سایت کنگره بین‌المللی فلسفه، از همکاری نزدیک مجمع عالی حکمت اسلامی با شورای کنگره روز جهانی فلسفه خبر داد و گفت: نگارش ۶۰ مقاله علمی توسط اساتید حوزوی و با پیگیری مجمع عالی حکمت اسلامی صورت می‌گیرد.

در بخشی از این مراسم، از مقام علمی فیلسوف متأله، آیت‌الله یحیی انصاری شیرازی تجلیل می‌شود. این پاسداشت و قدردانی با اهدای لوح تقدیری با تحریر و امضای آیت‌الله جوادی آملی همراه خواهد بود.

بر پایه این گزارش در این مراسم که با حضور بیش از یک‌صد نفر از اساتید علوم عقلی برگزار می‌شود، اساتیدی همچون محمد‌مهدی مهندسی، غلامرضا فیاضی، حمید پارسانیا، مرتضی جوادی، محسن قمی، سیدمحمد غروی و حسن معلمی، از اعضای هیأت مؤسس مجمع عالی حکمت اسلامی حضور دارند.

حضرات آیات سبحانی، جوادی آملی و مصباح، ناظرین عالی مجمع عالی حکمت اسلامی را تشکیل می‌دهند.

آیت‌الله انصاری شیرازی، ملقب به «شیخ‌الاشراق» قم

آیت‌الله شیخ یحیی انصاری شیرازی در سال ۱۳۰۶ در روستای نوایگان داراب متولد شد. وی در سال ۱۳۲۰ برای ادامه تحصیل، راهی حوزه علمیه شیراز و تلمّذ در محضر آیت‌الله سید نورالدین حسینی هاشمی شد.

شیخ یحیی پس از ۱۰ سال، یعنی در ۲۴ سالگی، برای آموختن دروس خارج، عازم قم شد و در این مدرسه از محضر بزرگانی همچون علامه طباطبایی در درس فلسفه، کسب فیض کرد. وی از شاگردان خصوصی امام خمینی (ره) و هم‌درس با حضرات آیات مصباح و حسن‌زاده آملی بود.

تدریس در حوزه علمیه، از سال ۱۳۴۰ و به صورت رسمی توسط شیخ یحیی انصاری آغاز شد و وی بیش از ۲۰ سال، کتاب منظومه ملا‌هادی سبزواری را تدریس کرد. او پس از این کتاب، تدریس «اسفار اربعه» ملاصدرا را آغاز کرد که تاکنون نیز ادامه دارد. کرسی تدریس این استاد فلسفه در مسجد سلماسی قم ـ یعنی همان مسجدی که امام خمینی (ره) در آن تدریس می‌کرد ـ برگزار می‌شود.

از جمله تألیفات آیت‌الله انصاری شیرازی می‌توان به مجموعه چهار جلدی شرح منظومه و حکمت اشاره کرد، که البته دو جلد آن از روی سخنان درسی وی پیاده‌سازی و منتشر شده است.

آیت‌الله انصاری در کارنامه درخشان خود، سابقه مبارزه با رژیم ستمشاهی و بازداشت در زندان‌های ساواک را دارد. وی به مدت سه سال نیز در کوهدشت لرستان و نائین اصفهان در تبعید بوده است.

آیت‌الله انصاری شیرازی، یکی از دوازده نفری است که پس از رحلت آیت‌الله بروجردی، مرجعیت امام خمینی (ره) را در سال ۱۳۴۲ تأیید کرد.

برخی از اساتید قم از آیت‌الله انصاری به دلیل تسلط بر مباحث فلسفی، با عنوان «شیخ الا‌شراق» یاد می‌کنند

پی نوشت:

ـ با این که اطلاعات خاصی از آیت‌الله انصاری شیرازی ندارم، اما نمی دونم چرا احساس ارادت عجیبی نسبت به ایشون دارم. احساس میکنم ایشون با خیلی از حضرات آیات که وارد بازیهای سیاسی و جناحی شده و یا توسط اطرافیان، دارای مقامات عالی و درجات عارفانه خوانده می شوند، تفاوت دارد.

خواندن این مصاحبه از ایشان خالی از لطف نیست.