حجت‌الاسلام شهاب با اشاره به کارکرد امر به معروف و نهی از منکر در جوامع اسلامی گفت: «مجامله» خوش‌رفتاری با اهل باطل است. این روش، سیره امام حسین (ع) در مقابله با کفّار و ستمگران بود.

حجت‌الاسلام سید عبدالحمید شهاب، ‌مدیر دفتر آیت‌الله علوی ‌گرگانی در تهران با اشاره به ضرورت امر به معروف و نهی از منکر در جوامع اسلامی گفت: با توجه به آیات و روایات مشخص می‌شود که امر به معروف و نهی از منکر، روش هدایت‌گری انبیاء و اولیا الهی در برخورد با جاهلان است.

وی افزود: البته نباید این نکته را فراموش کرد که امر به معروف و نهی از منکر بسیار ظریف است و نباید دافعه و دلزدگی از دین ایجاد کند.

حجت‌الاسلام شهاب با استناد به آیه ۱۹۹ سوره اعراف گفت: مراد از عبارت «خُذ العفو» در این آیه، مدارا کردن با مردم است. البته منظور از مدارا سکوت در برابر جهل ظالم نیست. این امر مذموم است و امام صادق (ع) نیز به شدت انسان‌ها را از «مُداهنه» باز داشته است.

این کارشناس علوم دینی با اشاره به عبارت «وامُر بالعُرف» در آیه مبارکه ۱۹۹ سوره اعراف گفت: این عبارت، دومین مرتبه از امر به معروف است. این مورد مصادیق بسیاری دارد که یکی از آنها صحبت‌ کردن با زبان نرم و «قول لیّن» است.

وی افزود:‌ اگر در صحبت با اهل باطل، خوش‌رفتاری کنار نهاده و روشی مغضوبانه پیش گرفته شود، آنگاه کارآیی امر به معروف و نهی از منکر به صفر می‌رسد.

این خطیب تهرانی، مخاطبان امر به معروف پس از جاهلان را کفّار و مشرکین خواند و گفت: قرآن در برخورد با این گروه، به «مُجامله» امر کرده است. «مجامله» خوش‌رفتاری با اهل باطل است. در حدیثی از امام صادق (ع) در کتاب شریف «وافی» آمده است، «علیکم بالمجاملة» و انسان را به خوش‌ رفتاری توصیه کرده است.

مدیر امور دفتری آیت‌الله علوی‌گرگانی، خوش‌رفتاری در نیت، قول و عمل را لازمه امر به معروف دانست و ادامه داد: روش تربیتی ائمه به این صورت بوده است. آنها در مقابل رفتار اشتباهی که از یک مشرک سر می‌زد، با عالی‌ترین شکل ممکن، تحت لوای دستورات دین با آن برخورد می‌کردند.

این کارشناس علوم دینی با بیان اینکه امام حسین (ع) در مقابل تمام مصیبت‌هایی که به وی و خاندانش روا شد، روش «مُجامله» را در پیش گرفت، اظهار داشت: امام حسین (ع) ‌دستانش را رو به آسمان گرفت و فرمود «اللهم اهد هولاء القوم فانّهم لا یعلمون» و برای کج‌فهمی آن مردمان، طلب هدایت کرد.

شهاب در پاسخ به این سئوال که چگونه می‌توان امر به خوبی‌ها را در جامعه نهادینه کرد، گفت: ابتدا باید هر فردی مراقب عمل خود باشد. بدین معنی که هر شخصی با عمل نیک خود، زشتی کردار شخص خاطی را به وی یادآوری کند.

بر اساس روایات اسلامی، در بُعد شخصی، باید‌ حق‌الله در عزاداری‌ها رعایت شود. همچنین در بعد اجتماعی نیز، عزاداری نباید موجب پایمال‌کردن حق‌الناس شود و محرّمات الهی را در پی داشته باشد.

آنچه که از روایات و احادیث به دست می‌آید این است که عزداری فی‌نفسه نه تنها امری نفی شده و مکروه نیست، بلکه روایاتی نیز بر استحباب آن دلالت می‌کند.

به عنوان مثال در جلد ۴۶ بحارالانوار حدیثی به نقل از امام صادق آمده است که می‌فرماید پدرم فرمود: «یا جعفر! اوقف لی من مالی کذا وکذا النوادب تندبنی عشر سنین بمنی ایام منی»، ای جعفر! از مال خودم فلان مقدار وقف نوحه‌خوانان کن که به مدت ده سال در منا در ایام حج بر من نوحه‌خوانی و سوگواری کنند.

بنابراین اگر اصل و بنای عزاداری اشتباه بود، بر انجام آن توسط اهل‌بیت (ع) صحّه گذاشته نمی‌شد. اما نکته‌ای که باید به آن توجه شود این است که مویه و عزاداری بر ائمه با سایر انسان‌های معمولی متفاوت است.

چنانچه در حدیثی از امام صادق (ع) در «باب جواز البکاء علی المیت و المصیبة» بحارالانوار آمده است:‌ گریه و مویه در مصیبت‌ها جز بر حسین (ع) مکروه است.

مفسّران در تفسیر این حدیث، با استناد به آیه ۱۴۸ سوره نساء یعنی «لاَّ یُحِبُّ اللّهُ الْجَهْرَ بالسُّوَءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلاَّ مَن ظُلِمَ» عنوان می‌کنند که چون در حق حسین (ع) ظلم شد، جزع، مویه و بی‌قراری در عزای ایشان خالی از اشکال است. البته همواره باید به این نکته توجه داشت که انجام یک عمل مستحبی نباید با ارتکاب گناه و یا پایمال کردن حق‌الناس همراه باشد.

به عنوان مثال سینه‌زنی حسین (ع) نباید به سرخی و کبودی بدن بینجامد، چرا که براساس یک قاعده فقهی، هر عملی که موجب رساندن آزار بر بدن باشد، حرام است. همچنین پیامبر اسلام (ص) فرموده است «انّ لبدنک علیک حقّاً» یعنی بر بدن انسان حقوقی مترتب است که باید آنها را ادا کند.

در بعد اجتماعی نیز عزاداری نباید موجب پایمال‌کردن حق‌الناس شود. بنابراین هر گونه عزاداری که باعث ایجاد سدّ معبر و بر‌هم ‌زدن آرامش شود، شرعاً اشکال دارد. ضمن اینکه رعایت حق‌الله نیز باید در عزاداری‌ها مورد نظر قرار گیرد، چرا که بخشی از حق‌الله در حق‌الناس نهفته است.

همچنین از امام صادق (ع) در جلد ۴۴ بحارالانوار نقل شده است که پیامبر (ص) در وفات فرزندش ابراهیم اندوهگین و گریان شد، اما چیزی نگفت که خشم خدا را برانگیزد و فرمود: «ولا نقول ما یسخط الرّب».

بنابراین مداحان و مرثیه‌سرایان، باید دقت فراوانی را در گفتار و اشعار خود به کار ببرند تا نه تنها خشم خدا را در پی نداشته باشد، بلکه موجب اشاعه و گسترش خرافه و بدعت‌گذاری در دین نیز نشود، چرا که بروز بدعت‌ها، در پی نابودی سنت‌هاست.

علی (ع) در خطبه ۱۴۵ نهج‌البلاغه می‌فرماید: «ما احدثت بدعة الّا ترک بها سنة»، بنابراین باید نهایت دقت و ظرافت به کار گرفته شود تا مرگ سنّت‌ها و بروز بدعت‌ها، جامعه اسلامی را به سوی تباهی رهنمون نسازد.

- – - – - – - – - – - – - -

پی نوشت:

دانلود کتاب نایاب «عزاداری‌های نامشروع» ترجمه مرحوم جلال آل احمد