یاسینی: ساخت سریال «دو طفلان مسلم» ریسک بود
کارگردان سریال دوطفلان مسلم گفت: به دلیل مستند بودن داستان دو طفلان مسلم و آشنایی مردم با آن، ساخت این سریال یک ریسک محسوب میشد.
جلسه نقد و بررسی مجموعه تلویزیونی «دو طفلان مسلم» در انجمن روزنامهنگاران مسلمان برگزار شد و کارگردان این سریال به سؤالات خبرنگاران پاسخ داد.
بنابر این گزارش، سیدمجتبی یاسینی؛ کارگردان سریال، محمود جعفری؛ بازیگر سریال، محمدتقی فهیم؛ منتقد و نمایندگان رسانههای جمعی در این نشست حضور داشتند.
بنابراین گزارش فهیم که اجرای این مراسم را برعهده داشت با اشاره به استقبال زیاد مخاطبان، این سریال را بهتر و پختهتر از دیگر آثار یاسینی دانست.
*ساخت سریال «دو طفلان مسلم» یک ریسک بود
یاسینی با اشاره به مستند بودن داستان دو طفلان مسلم و آشنایی مردم با آن، ساخت این سریال را یک ریسک خواند و گفت: مجبور بودم با دقت بیشتر و از زوایای دیگری به این داستان نگاه کنم. چرا که همه داستان را میدانند اما مهم مسیری بود که باید تا شهادت این دو کودک نشان داده میشد.
وی افزود: من جزء اولین کسانی بودم که سریالهای تاریخی صدر اسلام را ساختهام. سال ۶۴ سریال «پیر وفا» را ساختم و سالهای ۷۱ و ۸۰ نیز به ترتیب سریالهای «پس از آن روز» و «همراه آفتاب» را جلوی دوربین بردم.
یاسینی ادامه داد: در سریال «همراه آفتاب» از سبک بازیگری فاصلهگذاری استفاده کردم. یعنی بازیگران همگی جوان بودند و از گریم به هیچ وجه استفاده نکردم. با این که از طرحهای گرافیکی به جای دکور استفاده کردم و بازیگران لباسهای متحدالشکلی به تن داشتند اما از این کار استقبال شد. چرا که مخاطبان جوان سریال با بازیگران خوبی ارتباط برقرار میکردند.
*نقش شخصیت «مشکور» تلخ نیست
محمود جعفری بازیگر نقش «مشکور» گفت: از سالهای ۵۳ـ ۵۴ یاسینی را میشناسم. آن زمان هر دو کار تئاتر میکردیم. بعد از انقلاب که پایمان به تلویزیون باز شد، همواره حسرت بازی در سریالهای یاسینی را به دل داشتم. چرا که یاسینی کارگردانی باسواد و شخصیتی دوستداشتنی است.
جعفری افزود: «مشکور» از جمله نقشهایی است که تلخی ندارد، چرا که مخاطب به نور درونی وی پی میبرد. من تا صفحه ۳۰ فیلمنامه را خواندم و با هیچ کدام از شخصیتهای داستان ارتباط برقرار نکردم، اما بعد از صفحه ۳۰ که «مشکور» وارد داستان شد علاقمند به ایفای نقش آن شدم.
وی ادامه داد: یکی دیگر از دلایل علاقمندیم به بازی در نقش «مشکور» جدی بودن این شخصیت بود، چرا که عدهای فکر میکردند من فقط میتوانم نقشهای کمدی بازی کنم.
محمدتقی فهیم در ادامه گفت: جذابیت قصه دو طفلان مسلم در اوج و فرود آن است. من فکر میکنم این جنبه در سریال رعایت نشده است و خلاء عاطفی سریال احساس میشود.
مجتبی یاسینی گفت: این دو کودک در واقعه کربلا پخته و آبدیده شدهاند. ضمن اینکه از نوادگان پیامبر هستند. بنابراین تحمل ستم و شکنجه از سوی آنها کاملاً آگاهانه است. توقع دارید کودکی که به صورت «بکیر» سیلی میزند را چگونه نشان بدهم؟ من سعیام بر این بوده که نگاه سلحشوری به این کودکان داشته باشم.
وی ادامه داد: من در یکی از محلههای قدیم تهران بزرگ شدهام و تعزیههای فراوانی را دیدهام. من روضه مرحوم کافی در مورد دو طفلان مسلم را شنیدهام اما میخواستم طور دیگری به داستان نگاه کنم. حضور این کودکان در کوفه غوغا به پا میکند، در صورتی که بچههای عادی توانایی انجام چنین کاری را ندارند.
*میخواستم به پسلرزههای واقعه عاشورا بپردازم
یاسینی در پاسخ به انتقاد یکی از خبرنگاران که داستانهای فرعی سریال را بیشتر از داستان دو طفلان مسلم بیان کرد، گفت: طبق گفته تاریخ، طفلان مسلم بیشترین زمان حضورشان در کوفه را در زندان بودهاند. بنابراین اگر میخواستم صرفاً به داستان آنها اکتفا کنم چیزی برای نشان دادن به مردم باقی نمیماند. البته گاهی دوست داشتم داستان طفلان مسلم را پررنگتر کنم اما در همتنیدگی داستان فیلم این اجازه را نمیداد.
وی افزود: من در سریالم قیام توابین را هم گنجاندم و داستان را با قیام مختار به پایان رساندم. درست است که مختار در آن زمان در زندان بوده است اما میخواستم به پسلرزههای واقعه عاشورا بپردازم.
فهیم گفت: فکر میکنم این سریال پایانبندی خوبی داشت و بعد از اتمام، بحرانی در افکار مخاطب ایجاد کرد.
یاسینی اظهار داشت: ما در سریال به صورت جداگانه به معرفی شخصیتها نپرداختیم و اگر شخصی را معرفی کردیم در حین انجام رویدادی بوده است، زیرا سعی کردیم برخوردمان با متن، حساب شده باشد. ما میتوانستیم پایان را خیلی صریح و تنها با شهادت این دو طفل نشان دهیم. درست همانند آنچه در تاریخ آمده است اما نگاه دیگری به این داستان داشتیم و به این نکته رسیدیم که در پایان سریال، مختار میتواند وارد شود.
*فیلمنامه سریال ۹ بار بازنویسی شد
یاسینی با اشاره به این که سریال «طفلان مسلم» قرار بود محرم سال پیش روی آنتن برود، گفت: چند ماه مانده به محرم به من فشار میآوردند که کار را شروع کنم، اما من از متن راضی نبودم. به همین خاطر یک ماه تهران را ترک کردم تا از زیر فشار خارج شوم. بعد از آن شروع به بازنویسی فیلمنامه کردم و این کار تا ۹ بار ادامه یافت. سپس با نظارت شخصی خودم، بابک صفیخانی فیلمنامه را نوشت.
وی افزود: اسفند ۸۶ بازیگران را انتخاب کردیم و ابتدای سال ۸۷ آماده شروع کار بودیم. ابتدا قرار بود پخش این سریال اربعین آغاز شود و تا ۲۸ صفر ادامه پیدا کند، اما آقای فرجی، مدیر شبکه دوم سیما از بنده خواست این کار را زودتر آماده کنم. به همین خاطر علی رغم اتمام مونتاژ کار، به دلیل آماده نبودن تیتراژ و موسیقی سریال مجبور شدیم به صورت شبانهروزی کار کنیم. آخرین قسمت سریال ساعت ۶ عصر تاسوعا آماده شد.
یاسینی با اشاره به تأثیرگذاری سریال بر روی مخاطبان گفت: قسمت آخر سریال ۵ بار پخش شد و این به خاطر درخواستهای مکرر بینندگان بود. شما میگویید این سریال احساسات مخاطبان را بر نیانگیخته است، چون نمیخواستم کاری صرفاً احساسی بسازم. روزی که میخواستیم سکانس شهادت طفلان مسلم را کار کنیم «پور ایمان» بازیگر نقش حارث نتوانست تا صبح بخوابد. صحنه سر بریدن کودکان را که میخواستیم بگیریم دیدم پور ایمان پشت نیزارها نشسته و گریه میکند. همان طور که خیلیها با دیدن این سریال گریستند.
جعفری ادامه داد: یاسینی به صورت آگاهانه نخواست این سریال احساسی شود. یاسینی بیشتر به جنبه حماسی اثر پرداخت تا جنبه ملودرام آن. اگر از بیرون به این اثر نگاه کنیم به تعزیه خیلی نزدیک است.
فهیم اظهار داشت: در این سریال از مسائل روز نیز الگو گرفته شده است. یک اثر تاریخی خوب اثری است که مصداقی نیز در عصر حاضر داشته باشد. به عنوان مثال شخصیت قاضی شریح به خوبی از آب درآمده بود، تا جایی که آقای ضرغامی نیز به آن اشاره کردند.
*واقعه دو طفلان مسلم بعد از حادثه عاشورا رخ داده است
یاسینی در پاسخ به این سؤال که در پردازش یک اثر تاریخی، نویسنده تا چه اندازه باید خود را به حقیقت تاریخ ملزم بداند، گفت: مستندات را نمیتوان دستکاری کرد اما چگونگی نمایش آنها بر عهده کارگردان است. من در کارهایی که تا به حال ساختهام از مواردی که بیننده را گمراه میکند استفاده نکردهام، اما مواردی که به بیننده کمک میکند را به کار بستهام.
یاسینی در پاسخ به این سؤال خبرنگار فارس که «وجود و سرگذشت دو طفلان مسلم محل تشکیک است، از چه منابعی برای ساخت سریال بهره بردید؟» گفت: دو روایت عمده در مورد داستان دو طفلان مسلم وجود دارد که روایت مرحوم محدث قمی در منتهی الآمال از امالی شیخ صدوق معتبرتر است و ما هم بیشترین برداشت را از آن داشتهایم. منابع دیگری نیز در نگارش فیلمنامه استفاده کردهایم که عبارتند از: روضةالشهدا اثر ملاحسین کاشفی، ریاض الاحزان اثر محمدحسن قزوینی، حیاة الامام حسین اثر باقر شریف، تاریخ کامل اثر ابناثیر، تاریخ رسل اثر محمدبن جریر خبری و قصه کربلا اثر علی نظری منفرد.
وی افزود: از برخی منابع اهل سنت هم استفاده کردهایم و اکثراً معتقدند این واقعه بعد از حادثه عاشورا بوده است.
یاسینی با اشاره به این نکته که دیالوگ باید به فهم بیشتر مخاطب کمک کند گفت: ما سعی کردیم دیالوگها برای بینندگان قابل فهم باشد. من حد وسط را در نظر گرفتم تا هم دیالوگها شیرین و امروزی باشد و هم از شیوایی مناسبی برخوردار باشد.
فهیم گفت: نوع ادبیات ابراهیم و محمد (دو طفلان مسلم) با نوع ادبیات بزرگسالان سریال مثل قاضی تشریح تفاوتی نداشت.
یاسینی اظهار داشت: اینها فرزندان خاندانی هستند که در بلاغت و شیوایی زبانزد هستند. این کودکان موجز و کوتاه صحبت میکردند و در عین حال در خلوت خودشان جور دیگری سخن میگفتند.
*ورود به حیطه ساخت سریالهای تاریخ مشکل است
کارگردان «دوطفلان مسلم» در ادامه این نشست گفت: مشکلات فیلمسازان برای ورود به ساخت فیلمهای تاریخی بسیار زیاد است. ساخت سریالهای تاریخی مستلزم همکاری مسئولان صدا و سیماست و اگر حمایتی صورت نگیرد سریالهای تاریخی هرگز ساخته نخواهند شد. برخی از مدیران تلویزیون از ابتدا با این مقوله آشنا بودهاند و نه تنها سنگاندازی نمیکنند، بلکه کمک هم میکنند. حضور آقای فرجی سرصحنه برای من روحیه بود. ایشان گاهی اوقات جمعهها صحنه فیلمبرداری حاضر میشد و این جای قدردانی دارد.
یاسینی در پاسخ به این سؤال خبرنگار فارس که آیا وجود بازیگران کودک خللی در کارتان ایجاد نکرد، گفت: من با بچههای بسیاری کار کردهام، حتی از بچههای نابینا، ناشنوا و عقبمانده ذهنی نیز بازی گرفتهام. ضمن اینکه بازیگران کودک این سریال از بین حدود ۲۵ کودک انتخاب شدند و آن قدر خوب بودند که تفاوتی میان رفتارشان در روز اول و آخر سریال وجود نداشت.
یاسینی در پاسخ به این سؤال خبرنگار فارس که پرسیده بود «چه ترفندی به کار بردید که فیلم از نوعی کهنگی برخوردار بود»، گفت: برای کمکردن از شفافیت بالای کار، تعداد فریمهای فیلم را به ۲۴ فریم در ثانیه تغییر دادم و به همین دلیل کار که پخش میشد به نوعی کهنگی داشت. من ۱۰ شبانه روز بر رندرگیری فیلم نظارت داشتم تا ویدئو بودن فیلم جلوه نکند.
*بازی کردن در آثار مذهبی شرایط خاص میطلبد
یاسینی گفت: کارهای مذهبی، سنگین هستند و تا با آن ارتباط برقرار نکنی نمیتوانی در آن به ایفای نقش بپردازی. روزی ۱۵ـ ۱۰ ساعت کار کردن در کویر شوخی نیست. ما برای فیلمبرداری در کنار نیزار و فرار از پشههای آن، مجبور به روشن کردن آتش در تیر ماه شدیم. در کل اگر کاری تاریخی را میبینیم که مردم با آن ارتباط برقرار میکنند به علت حضور صاحب اصلی آن بر سر کار است وگرنه ما همگی وسیله هستیم.
