مترجم و مصحّح کتاب نهج‌الفصاحه گفت: آیت‌الله جوادی آملی از نسخه مستند شده نهج‌الفصاحه ابراز رضایت کرد و حتی قبل از انجام این کار نیز در احیای نهج‌الفصاحه سفارش می‌کردند.

حجت‌الاسلام غلامحسین مجیدی، مترجم کتاب نهج‌الفصاحه، ضمن عرض تبریک ایام ولادت امام صادق (ع) و رسول اکرم (ص) و هفته وحدت گفت: نهج‌الفصاحه گلچینی از احادیث و روایات پیامبر در همه زمینه‌ها است.

وی افزود: این کتاب به همت ابوالقاسم پاینده در سال ۱۳۲۵ هجری شمسی و با استفاده از منابع اصلی و اصیل شیعه و سنی جمع‌آوری شد و در حدود ۳ هزار و ۲۰۰ حدیث دارد. البته از آنجایی که منابع احادیث این کتاب ذکر نشده بود، چندان مورد توجه قرار نگرفت.

این پژوهشگر مؤسسه دارالحدیث با بیان اینکه کتاب نهج‌الفصاحه مورد توجه برخی علما و اساتید بوده و آنها بر احیای آن تأکید داشته‌اند، گفت: به همین دلیل، در سال ۱۳۷۹ این کتاب به زبان عربی مدوّن و عنوان‌بندی شد. سپس مسانید احادیث را نیز با جستجو در میان کتب روایی شیعه و سنی پیدا کرده و کتاب در دو جلد همراه با مسانید به چاپ رساندیم.

مجیدی، «نهج‌الفصاحه» را تالی‌تلو قرآن خواند و ادامه داد: از آنجایی که نهج‌الفصاحه کتابی کاربردی در تمام زمینه‌ها و از زبان پیامبر اسلام است، درخواست‌های فراوانی مبنی بر ترجمه آن ارائه می‌شد و به همین دلیل در سال ۱۳۸۵ ترجمه روانی از این کتاب در دو قطع وزیری و جیبی ارائه شد.

وی در خصوص عکس‌العمل بزرگان پس از مستند سازی کتاب نهج‌الفصاحه گفت: آیت‌الله جوادی آملی از این کتاب ابراز رضایت کرد و حتی قبل از انجام کار نیز در احیای نهج‌الفصاحه سفارش می‌کردند. البته نظر ایشان فراتر و کلی‌تر از احیای نهج‌الفصاحه بود و ایشان معتقد بودند همانطور که بنیادی برای نهج‌البلاغه وجود دارد، باید برای نهج‌الفصاحه نیز بنیادی تشکیل شود و تمام روایات پیامبر گردآوری و موضوع‌بندی شود تا برای همه اقشار در دسترس باشد.

مترجم و مصحّح کتاب نهج‌الفصاحه اظهار داشت: در حال حاضر چون این کتاب مستند شده و مصادر و مسانید آن مشخص است، قابل استفاده است اما برای استفاده بهتر از کلام پیامبر باید مؤسسه یا بنیادی تشکیل شود تا به طور قطعی و کاربردی کلمات پیامبر به دست مسلمانان برسد.

مجیدی در پاسخ به این سئوال که چه تعداد از احادیث نهج‌الفصاحه از وثاقت برخوردار است، گفت: بیش از ۸۰ درصد از احادیث نهج‌‌الفصاحه دارای چندین مصدر و منبع هستند و دارای اعتبار و وثاقت هستند.

مسئول تحقیقات سیره امام صادق در دانشنامه اهل‌بیت (ع) گفت: امام صادق (ع) در ترویج علوم ناب اسلامی می‌کوشید و به همین دلیل، اهل سنت نیز مدیون علوم ایشان هستند.

حجت‌الاسلام امیرحسین ملک‌پور، مسئول تحقیقات سیره امام صادق در دانشنامه اهل‌بیت (ع)  ضمن عرض تبریک به مناسبت فرا رسیدن ایام ولادت پیامبر (ص) و امام صادق (ع) گفت: در دوران امامت امام صادق (ع) ویژگی‌های خاصی وجود دارد که با دوران یکایک امامان دیگر متفاوت است.

وی افزود: امام صادق (ع) فرصت فراوانی برای تربیت شاگردانی همچون «مفضّل‌ بن عمر» و «جابر بن یزید جُعفی» و حتی بزرگان اهل سنت همچون «ابوحنیفه» و «مالک‌بن انس» را داشته است.

ملک‌پور در خصوص ابوحنیفه و مالک‌بن‌انس گفت: این دو نفر فرقه‌های حنفی و مالکی را در اسلام ایجاد کردند و جز رهبران اهل تسنن هستند و هر دو از علوم امام صادق (ع) بهره جسته‌اند.

وی با بیان اینکه امام صادق (ع) مسائل شرعی و مسائل مرتبط با حج را در جزئی‌ترین اشکال خود تبیین کرده است، گفت: امام صادق (ع) دنباله‌روی راه پدر بزرگوارشان بود و در ترویج علوم ناب اسلامی می‌کوشید و به همین دلیل، اهل سنت نیز مدیون علوم ایشان هستند.

این پژوهشگر مؤسسه دارالحدیث، ویژگی بارز دیگر امام صادق (ع) را مبارزه با حکام عصر خود خواند و گفت: علیرغم اینکه حضرت مبارزه‌ای ملایم را با حکام جور در دستور کار خود قرار داده ببود، اما این مبارزات برای طرف مقابل دردناک بود و ضربات مهلکی را به مخالفان اسلام وارد کرد.

ملک‌پور، مبارزه با غالیان را یک ویژگی دیگر امام صادق (ع) عنوان کرد و ادامه داد: دشمنان اهل بیت (ع) دست به جعل روایاتی در مورد فضایل اهل بیت زده بودند و مواردی در حد الوهیت در مورد آنها مطرح می‌کردند. افراد معاند این روایات را در محضر امام صادق (ع) مطرح می‌کردند و به ایشان طعنه می‌زدند. در روایات فراوانی داریم که حضرت امام صادق (ع) به شدت با غالی‌گری مبارزه می‌کرد.

وی با بیان اینکه امام در کنار مباحث علمی، مبارزاتی نیز با قیام‌های کوری که در آن زمان صورت می‌گرفت، داشت، افزود: از جمله این قیام‌ها، قیام نوادگان امام حسن (ع) یعنی فرزندان «عبدالله بن حسن بن حسن بن حسن» که ابراهیم و محمد نام داشتند، بود.

این کارشناس علوم دینی ادامه داد: ابراهیم و محمد کار را به جایی رساندند که با بی‌ادبی به محضر امام رفته و از ایشان خواستند که با آنها بیعت کند. اما امام آنها را نصیحت کرد و فرمود در کتاب مادرم فاطمه (س) دیدم که برای شما هیچ حکومتی نیست. این افراد پس از آنکه امام با آنها بیعت نکرد، به امام اهانت کردند و این عمل ایشان را نتیجه حسادت خواندند. اما امام در مقابل اهانت آنان سکوت کرد تا سرانجام قیام‌شان منجر به شکست شد.

ملک‌پور، یکی دیگر از این قیام‌های به ظاهر مسلمانان در زمان امام صادق (ع) را، قیام به ظاهر پیروزمندانه «خراسانی» مطرح کرد و گفت: هنگامی که خراسانی قصد تفویض حکومت به امام را داشت، حضرت نپذیرفت و عنوان کرد که شما در زمره شیعیان من نیستند و به این ترتیب امام با افرادی که قصد سوء استفاده از حکومت اسلامی و نام پیامبر عظیم‌الشأن اسلام را داشتند، مبارزه می‌کرد.

مسئول تحقیقات سیره امام صادق در دانشنامه اهل‌بیت (ع) اهمیت دادن به عزاداری اباعبدالله (ع) را یکی دیگر از ویژگی‌های بارز امام صادق عنوان کرد و افزود: در روایات متعددی آمده است که شعرا، اشعار و مراثی خود را برای امام می‌خواندند و حضرت می‌گریست. حتی نقل است که پرده‌ای نصب می‌شد و بانوان نیز در پشت پرده به عزاداری می‌پرداختند.

ملک‌پور افزود: همه این روایات بیانگر این است که امام صادق (ع) به روضه‌خوانی و برپا داشتن بیرق عزاداری جد بزرگوارش امام حسین (ع) اهمیت می‌داده است.

استاد دانشکده علوم حدیث با اشاره به حدیثی از امام صادق (ع) در مورد امام زمان (عج) گفت: در این حدیث از حضرت مهدی (عج) با عنوان «محمد رحمة للعالمین» یاد شده و به همین دلیل،‌ هم آغاز دین با رحمت و هم ختم آن با رحمت است.

حجت‌الاسلام احمد غلامعلی ضمن تبریک ایام ولادت پیامبر اکرم (ص) و امام صادق (ع) در خصوص ویژگی‌های پیامبر که در قرآن ذکر شده است، گفت: در آیات و روایات از پیامبر با عنوان «رحمة ‌للعالمین» یاد شده است. حتی هنگامی که در مورد فرزندان پیامبر نیز صحبت می‌شود، از عنوان «فرزند رحمة ‌للعالمین» استفاده می‌کنند.

وی یکی از هدف‌های اصلی بعثت پیامبر را «رحمت بودن برای عالمین» خواند و گفت: در آیه قرآن نیز این موضوع آمده و خداوند عنوان کرده است که رسالت پیامبر برای این است که برای همگان مایه رحمت باشند. رحمت به معنای حالت خاصی از رقّت، تعطّف، عفو و بخشش است.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه یکی از اوصاف خداوند «رحمان و رحیم» است، ادامه داد: گاهی اوقات رحمت را با مهربانی یکسان می‌پنداریم، اما لزوماً این معنا را متبادر نمی‌کند. حتی ترجمه «به نام خداوند بخشنده مهربان» نیز ترجمه دقیقی نیست.

غلام‌علی، معنای رحمت را جمیع معانی بخشش، بخشندگی و مهربانی نامید و گفت: در رحمت صادقانه، شخص دلسوزانه عمل می‌کند و دوست دارد دیگران نیز از چیزی که او از آن لذت برده است، لذت ببرند و آن احساس را تجربه کنند. کسی که دل‌رحم است، حالتی انعطاف‌پذیر نسبت به دیگران دارد.

این کارشناس علوم روایی، پیش‌فرض ذهنی انسان دل‌رحم را به سعادت رسیدن کل جامعه عنوان کرد و ابراز داشت: کسی که دلسوز است، دوست دارد انسان رشد کند و به کمال برسد و به همین دلیل، از منافع شخصی خود می‌گذرد.

وی برای تفهیم معنای «رحمت» به مثالی از استاد رنجبر اشاره کرد و گفت: استاد رنجبر مثالی از غذا خوردن انسان را بیان می‌کند و می‌گوید برای غذا خوردن تمام اعضای بدن فعالیت می‌کنند تا در نهایت مغز و اندام از این غذا بهره‌مند شوند، در واقع همه اعضا از خود گذشتگی نشان می‌دهند. انسان رحیم نیز از چنین ایثاری برخوردار است.

غلامعلی با بیان اینکه گاهی اوقات مطرح می‌کنند انسانی که پیامبر رحمت بوده، چرا این قدر جنگیده است، گفت: در تاریخ، بیش از ۲۸ غزوه و ۳۰ سریه در مدت ۱۰ سال اقامت پیامبر در مدینه ذکر شده است. اگر پیامبر رحیم بوده است، پس چرا این قدر غضب داشته و خشمگین بوده است؟

وی افزود: در پاسخ به این شبهه باید گفت که اولاً تعداد کشته‌شدگان در این جنگ‌ها زیاد نبوده است و در تاریخ کمتر از یک هزار کشته برای ۱۰ سال ذکر شده است. این موضوع بیانگر این است که پیامبر در پی خونریزی و کشتار نبوده است. ضمن اینکه آیه «…أشداء علی الکفار، رحماء بینهم» پیامبر را در برابر کسانی که در مقابل دین خدا می‌ایستند، «شدید» معرفی می‌کند.

غلامعلی با تأکید بر اینکه نحوه برخورد پیامبر و اولیای الهی با مردم به سه صورت بوده است، اظهار داشت: برخورد اول، برخوردی مهربانانه با همه مردم ـ حتی با دشمنان نادان ـ بوده است. برخورد دوم همراه با صلابت در برابر دشمنان متجاوز بوده است و در برخورد سوم، با دوستان گنهکار نیز برخوردی با صلابت صورت می‌گیرد. پیامبر نسبت به دوستانی که خطا می‌کردند، به سادگی گذشت نمی‌کرد. چون این افراد ظرفیت اصلاح شدن را دارا بودند و برخورد شدید با آنها می‌توانست این افراد را اصلاح کند.

این پژوهشگر مؤسسه دارالحدیث، با بیان اینکه انسان، هر چه رحیم‌تر باشد، نسبت به خطاهای اطرافیان و نزدیکان خود حساس‌تر می‌شود، افزود: انسان رحیم نمی‌تواند خارج شدن یک انسان از مسیر کمال و صراط مستقیم را تحمل کند.

غلامعلی ادامه داد: نقل است روزی علی (ع) با عده‌ای از اصحاب از مأموریت باز می‌گشت. هنگامی‌که این افراد به پیامبر (ص) رسیدند، از امام علی (ع) به دلیل سخت‌گیری، لب به گله و شکایت گشودند. در این هنگام پیامبر فرمود: «ارفعوا اصواتکم عن علی وإنّه خشن فی ذات الله»، یعنی در مورد علی (ع) اینگونه سخن نگویید، زیرا او در مواردی که مربوط به خداوند است، کوتاه نمی‌آید. این دقیقاً همان مرز دین است.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه انسان نباید در مواردی که مربوط به خدا و دین اوست، کوتاه بیایدف ابراز داشت: در این موارد، انسان باید مقاومت و صلابت بیشتری به خرج دهد. در زندگی پیامبر، رحمت در مواردی زیاد است که به زندگی شخصی وی باز‌ می‌گردد، اما پیامبر در زندگانی اجتماعی و آنجا که پای دین خدا به میان می‌آید، نرمش کمتری به خرج می‌دهد.

وی، روش امام علی (ع) در برخورد با متعرضان به دین خداوند را نیز مانند پیامبر برشمرد و افزود: در نهج‌البلاغه آمده است: «ان هولاء تمالؤوا علی سخطه امارتی وسأصبر مالم أخف…». امام می‌فرماید افرادی که در برابر من ایستاده‌اند، با یکدیگر هم‌پیمان شده‌اند که در حکومت من اخلال ایجاد کنند. من تا آنجایی که این افراد به وحدت شما مسلمین لطمه نزنند، صبر می‌کنم، اما اگر بخواهند بر رأی اشتباه خود پایبند باشند، نظام اسلامی در خطر می‌افتد. امام در این حالت دیگر صبر را جایز نمی‌داند.

این پژوهشگر مؤسسه دارالحدیث با بیان اینکه پیامبر (ص) در مسائل شخصی، در مقابل دشنام و توهین، موضع رحمت را اتخاذ کرده است، اظهار داشت: روایتی در جلد اول کتاب «احتجاج» شیخ طبرسی موجود است که در آن امام صادق (ع) به نقل از پدر بزرگوار خود، آینده دین را بیان می‌کند. امام صادق (ع) پس از نام بردن از یکایک امامان، هنگامی‌که از امام زمان (عج) یاد می‌کند، عبارت «ثم أکمل دینی بإبنه محمّد رحمة للعالمین…» را بیان می‌کند.

غلامعلی در پایان تصریح کرد: در این حدیث، پس از نام بردن از امام عسکری (ع)، محمدی که مایه رحمت عالمیان است، به‌عنوان امام دوازدهم معرفی می‌شود و این نکته جالب است که هم آغاز دین با رحمت و هم ختم آن با رحمت است.

حجت‌الاسلام شهاب با اشاره به کارکرد امر به معروف و نهی از منکر در جوامع اسلامی گفت: «مجامله» خوش‌رفتاری با اهل باطل است. این روش، سیره امام حسین (ع) در مقابله با کفّار و ستمگران بود.

حجت‌الاسلام سید عبدالحمید شهاب، ‌مدیر دفتر آیت‌الله علوی ‌گرگانی در تهران با اشاره به ضرورت امر به معروف و نهی از منکر در جوامع اسلامی گفت: با توجه به آیات و روایات مشخص می‌شود که امر به معروف و نهی از منکر، روش هدایت‌گری انبیاء و اولیا الهی در برخورد با جاهلان است.

وی افزود: البته نباید این نکته را فراموش کرد که امر به معروف و نهی از منکر بسیار ظریف است و نباید دافعه و دلزدگی از دین ایجاد کند.

حجت‌الاسلام شهاب با استناد به آیه ۱۹۹ سوره اعراف گفت: مراد از عبارت «خُذ العفو» در این آیه، مدارا کردن با مردم است. البته منظور از مدارا سکوت در برابر جهل ظالم نیست. این امر مذموم است و امام صادق (ع) نیز به شدت انسان‌ها را از «مُداهنه» باز داشته است.

این کارشناس علوم دینی با اشاره به عبارت «وامُر بالعُرف» در آیه مبارکه ۱۹۹ سوره اعراف گفت: این عبارت، دومین مرتبه از امر به معروف است. این مورد مصادیق بسیاری دارد که یکی از آنها صحبت‌ کردن با زبان نرم و «قول لیّن» است.

وی افزود:‌ اگر در صحبت با اهل باطل، خوش‌رفتاری کنار نهاده و روشی مغضوبانه پیش گرفته شود، آنگاه کارآیی امر به معروف و نهی از منکر به صفر می‌رسد.

این خطیب تهرانی، مخاطبان امر به معروف پس از جاهلان را کفّار و مشرکین خواند و گفت: قرآن در برخورد با این گروه، به «مُجامله» امر کرده است. «مجامله» خوش‌رفتاری با اهل باطل است. در حدیثی از امام صادق (ع) در کتاب شریف «وافی» آمده است، «علیکم بالمجاملة» و انسان را به خوش‌ رفتاری توصیه کرده است.

مدیر امور دفتری آیت‌الله علوی‌گرگانی، خوش‌رفتاری در نیت، قول و عمل را لازمه امر به معروف دانست و ادامه داد: روش تربیتی ائمه به این صورت بوده است. آنها در مقابل رفتار اشتباهی که از یک مشرک سر می‌زد، با عالی‌ترین شکل ممکن، تحت لوای دستورات دین با آن برخورد می‌کردند.

این کارشناس علوم دینی با بیان اینکه امام حسین (ع) در مقابل تمام مصیبت‌هایی که به وی و خاندانش روا شد، روش «مُجامله» را در پیش گرفت، اظهار داشت: امام حسین (ع) ‌دستانش را رو به آسمان گرفت و فرمود «اللهم اهد هولاء القوم فانّهم لا یعلمون» و برای کج‌فهمی آن مردمان، طلب هدایت کرد.

شهاب در پاسخ به این سئوال که چگونه می‌توان امر به خوبی‌ها را در جامعه نهادینه کرد، گفت: ابتدا باید هر فردی مراقب عمل خود باشد. بدین معنی که هر شخصی با عمل نیک خود، زشتی کردار شخص خاطی را به وی یادآوری کند.

یک استاد حوزه علمیه و کارشناس تبلیغ در سایر ادیان گفت: برخلاف مبلغان مسیحی، در حال حاضر، بیشتر از آنکه به تبلیغ چهره ‌به‌ چهره بپردازیم، تبلیغ جمعی و منبری را ترجیح می‌دهیم.

*  *  *  *  *

حجت‌الاسلام مصطفی اسکندری از اساتید مجرّب حوزه علمیه قم و کارشناس علوم تبلیغی در سایر ادیان، به مقایسه شیوه‌های تبلیغ در آئین مسیحیت و آئین اسلام پرداخت که مشروح آن در پی می‌آید.

* تبلیغ‌ چهره ‌به ‌چهره در حال فراموشی است

اسکندری با بیان اینکه نخستین گام در مقایسه شیوه‌های تبلیغ در اسلام و مسیحیت، شناسایی ارکان تبلیغ است،‌ گفت: تبلیغ درای ۵ رکن است که عبارت از مبلّغ، محتوا، شیوه‌های تبلیغ، ابزار و مخاطب هستند.

وی، تبلیغ در آئین مسیحیت را دارای شرایط ویژه‌ای خواند و گفت: مسیحیت تمام ۵ شرط لازم برای تبلیغ را ندارد. در تبلیغ مسیحیت، سه رکن از ارکان تبلیغ از اهمیت بیشتری برخوردارند که عبارت از شیوه، ابزار و مخاطب هستند.

این کارشناس علوم دینی افزود: برخی مؤلفه‌ها در بین مبلغان مسیحی بسیار پررنگ است و باید در آن زمینه از آنها درس بگیریم. از جمله اینکه صبر و استقامت یک مبلغ مسیحی بسیار زیاد است. به عنوان مثال مارش چاز، مبلغ اروپایی آئین مسیحیت، ۴۵ سال در الجزایر و چاد به تبلیغ مسیحیت پرداخته است.

این کارشناس امور تبلیغی با بیان اینکه مسیحیت از محتوای غنی برای ارائه برخودار نیست، افزود: از آنجایی که در مسیحیت، محتوایی قابل ارائه چندانی وجود ندارد، مبلغان این دین به دنبال آن هستند تا آرامش را به افراد القاء کنند.

این استاد حوزه علمیه،‌ برخی از شیوه‌های تبلیغ در مسیحیت را منطبق با آئین‌ اسلام دانست و افزود: از جمله آنها می‌توان به تبلیغ چهره‌به‌چهره اشاره کرد. بر روی این موضوع در روایات اسلامی نیز تاکید بسیاری شده است، اما متاسفانه در حال حاضر، بیشتر از آنکه به تبلیغ چهره‌به‌چهره بپردازیم، تبلیغ جمعی و منبری را ترجیح می‌دهیم.

اسکندری افزود: مبلغان مسیحی بیشترین توجه خود را به تبلیغات دو نفره و چهره‌به‌چهره معطوف می‌دارند و به صورت انفرادی مطالب را برای مخاطب ارائه می‌کنند.

* توجه به حوصله مخاطب و بیان مضامین در کوتاه‌ترین زمان

اسکندری با تأکید بر «آفند» در مناظرات بین ادیان به جای «پدافند» گفت: یکی از شیوه‌های تبلیغی که از نزدیک مشاهده کرده‌ام این است که مبلغان مسیحی در بحث و گفتگو به جای دفاع، تهاجم را در پیش می‌گیرند و در مناظره با مسلمانان مسائلی مانند قصاص و حقوق زنان را مورد هجوم قرار می‌دهند.

این کارشناس علوم دینی با بیان این موضوع که مبلغان مسیحی، روش تبلیغ غیر مستقیم را در تبلیغات خود مدّنظر قرار می‌دهند، اظهار داشت: در این شیوه، به جای ارائه مطالب مستقیم در قالب متون دینی، مطالب در قالب‌هایی همچون فیلم و عکس و به صورت غیرمستقیم ارائه می‌شود.

اسکندری افزود: در چند سال اخیر، با فرا رسیدن ایام محرم، تلویزیون به پخش برنامه‌هایی از عزاداری و پخش نذری برای امام حسین (ع) توسط ارامنه می‌پردازد. این اقدام هموطنان مسیحی در نوع خود بسیار جالب و قابل تعمق است و نشان از ارادت غیر شیعیان به امام حسین و اهل‌بیت (ع)‌دارد. اما نباید از تأثیرات سوء این اقدام تلویزیون غافل شد. چرا که وقتی یک مسلمان با یک مسیحی در اعتقادات خود احساس قرابت کند، پذیرش سخنان و باور آئین مسیحیت برایش آسان‌تر می‌شود.

این کارشناس امور تبلیغی با بیان اینکه مبلغان مسیحی در تبلیغ و گفت‌وگو با مخاطبان، علاقه آنها را در نظر می‌گیرند، ادامه داد: این مبلغان با توجه به علایق و سلایق شخص و جامعه، آنها را به سمت فرهنگ و آئین مورد نظر خود سوق می‌دهند و همین امر، درصد موفقیت را افزایش می‌دهد.

این استاد حوزه، ارائه پیام به زبان مناسب و منطبق با فرهنگ افراد را یکی دیگر از مؤلفه‌های مورد توجه در آئین مسیحیت عنوان کرد و افزود: مبلغان مسیحی معمولاً سعی در فراگیری زبان‌های مناطق مختلف دارند، چرا که اگر با گویش محلی با کسی صحبت شود، جلب اعتماد راحت‌تر صورت می‌گیرد.

اسکندری،‌ ارائه پیام با زبان کوتاه را یکی دیگر از مهم‌ترین نکات در تبلیغ دانست و گفت: متأسفانه مبلغان ما کمتر به این نکته توجه دارند. مبلغان مسیحی در تبلیغات دسته‌جمعی، زمان کوتاهی را صرف می‌کنند. به عنوان مثال، دعای کمیل یا زیارت عاشورا را می‌توان در کمتر از ۲۰ دقیقه قرائت کرد اما با طولانی‌کردن آن، مخاطب را خسته و آزرده می‌کنیم.

* تشکیک و ایجاد وسواس فکری، کاهش اعتقادات دینی را به همراه دارد

اسکندری، یکی از مهم‌ترین عوامل موفقیت در تبلیغ را داشتن بردباری و استقامت عنوان کرد و گفت: مبلغان مسیحی سعی می‌کنند صبورانه و به نحوی که مخاطب احساس همدردی کند، با افراد وارد صحبت شوند. مبلغان مسیحی معمولاً هنگامی که با غیر مسیحیان به ویژه مسلمانان قصد صحبت دارند، مطالبی را از مسیحیت عنوان می‌کنند که با مخاطب در آن دارای اشتراک هستند و این اقدام، از موضع‌گیری مخاطب در قبال مبلغ می‌کاهد.

وی، ایجاد شک و تردید را یکی دیگر از شیوه‌های تبلیغ در مسیحیت عنوان کرد و ادامه داد: این مورد در برخورد با مسلمانان به فراوانی استفاده می‌شود. به عنوان مثال «هنری مارتین» موسیونر معروف زمان قاجار، در سفرش به نقاط مختلف ایران به ایجاد تردید و وسواس فکری می‌پرداخت. چرا که تردید زمینه مناسب برای رها کردن مذهب قبلی و پذیرش مذهب جدید را به وجود می‌آورد.
این کارشناس علوم دینی ادامه داد: یکی دیگر از شیوه‌هایی که در آئین مسیحیت روی آن سرمایه‌گذاری می‌کنند، مهاجرت مسلمانان به کشورهای مسیحی است. زیرا تعلقات خانوادگی و مذهبی در کشور غیر اسلامی کم‌رنگ می‌شود و پذیرش آئین جدید از سوی شخص مهاجر راحت‌تر می‌شود.

این استاد حوزه با بیان اینکه مبلغان مسیحی تا حد ممکن در تبلیغ از جدل دوری می‌کنند، ادامه داد: آنها تأکید دارند که در مناظره با مسلمانان وارد مباحث جدلی نشوند.

* استفاده از ابزارهای نوین موفقیت در تبلیغ را به همراه دارد

اسکندری، کمک‌های مادی را یکی دیگر از شیوه‌های مهم در تبلیغ مسیحیت دانست و افزود: این موضوع در آئین اسلام نیز وجود دارد، اما بدان توجه چندانی نمی‌شود. ضمن اینکه در آئین مسیحیت هر شخص نسبتاً معتقدی خود را موظف به تبلیغ دین مسیح می‌داند، اما در آئین اسلام، بیشترین وظیفه تبلیغ بر عهده روحانیون است.

وی افزود: در بین مسلمانان جوانان، دانشجویان، انسان‌های مبتلا به فقر و بیماری و مهاجران مهم‌ترین گزینه‌های یک مبلغ مسیحی برای تبلیغ هستند.

این استاد حوزه علمیه، کمبود اطلاعات از مسائل اسلام را در جذب مسلمانان به آئین مسیحیت مؤثر دانست و گفت: عدم پایبندی افراد به اسلام نیز یکی دیگر از نکاتی است که در پیوستن مسلمانان به آئین مسیحیت موثر است. خودباختگی و علاقه به بیگانگان نیز یکی از دلایل تمایل به مسیحیت است.

وی، علاقه به آزادی در عین دینداری را یکی از عوامل مؤثر در پیوستن به آئین مسیحیت دانست و افزود: ممکن است یک شخص به خدا ایمان داشته باشد اما به شرب خمر و زنا نیز علاقه نشان دهد. این آزادی رفتار در آئین مسیحیت بیشتر به چشم می‌خورد و همین امر باعث تمایل مسلمانان ضعیف‌النفس به آن می‌شود.

این کارشناس تبلیغ، استفاده از ابزارهای نوین را به عنوان یکی از دلایل موفقیت مبلغان مسیحی یاد کرد و افزود: ابزار مبلغان ما به منبر و خطابه و کتاب و مجلات دینی خلاصه می‌شود، اما مسیحیان بیش از یک‌هزار و ۵۰۰ شبکه رادیویی و تلویزیونی در سطح جهان دارند. همچنین به صورت گسترده از اینترنت استفاده می‌کنند.

اسکندری در پایان تصریح کرد: نباید این نکته را فراموش کرد که مسیحیان از بودجه‌های کلانی نسبت به مسلمانان در امر تبلیغ برخوردار هستند.