استاد دانشکده علوم حدیث با اشاره به حدیثی از امام صادق (ع) در مورد امام زمان (عج) گفت: در این حدیث از حضرت مهدی (عج) با عنوان «محمد رحمة للعالمین» یاد شده و به همین دلیل،‌ هم آغاز دین با رحمت و هم ختم آن با رحمت است.

حجت‌الاسلام احمد غلامعلی ضمن تبریک ایام ولادت پیامبر اکرم (ص) و امام صادق (ع) در خصوص ویژگی‌های پیامبر که در قرآن ذکر شده است، گفت: در آیات و روایات از پیامبر با عنوان «رحمة ‌للعالمین» یاد شده است. حتی هنگامی که در مورد فرزندان پیامبر نیز صحبت می‌شود، از عنوان «فرزند رحمة ‌للعالمین» استفاده می‌کنند.

وی یکی از هدف‌های اصلی بعثت پیامبر را «رحمت بودن برای عالمین» خواند و گفت: در آیه قرآن نیز این موضوع آمده و خداوند عنوان کرده است که رسالت پیامبر برای این است که برای همگان مایه رحمت باشند. رحمت به معنای حالت خاصی از رقّت، تعطّف، عفو و بخشش است.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه یکی از اوصاف خداوند «رحمان و رحیم» است، ادامه داد: گاهی اوقات رحمت را با مهربانی یکسان می‌پنداریم، اما لزوماً این معنا را متبادر نمی‌کند. حتی ترجمه «به نام خداوند بخشنده مهربان» نیز ترجمه دقیقی نیست.

غلام‌علی، معنای رحمت را جمیع معانی بخشش، بخشندگی و مهربانی نامید و گفت: در رحمت صادقانه، شخص دلسوزانه عمل می‌کند و دوست دارد دیگران نیز از چیزی که او از آن لذت برده است، لذت ببرند و آن احساس را تجربه کنند. کسی که دل‌رحم است، حالتی انعطاف‌پذیر نسبت به دیگران دارد.

این کارشناس علوم روایی، پیش‌فرض ذهنی انسان دل‌رحم را به سعادت رسیدن کل جامعه عنوان کرد و ابراز داشت: کسی که دلسوز است، دوست دارد انسان رشد کند و به کمال برسد و به همین دلیل، از منافع شخصی خود می‌گذرد.

وی برای تفهیم معنای «رحمت» به مثالی از استاد رنجبر اشاره کرد و گفت: استاد رنجبر مثالی از غذا خوردن انسان را بیان می‌کند و می‌گوید برای غذا خوردن تمام اعضای بدن فعالیت می‌کنند تا در نهایت مغز و اندام از این غذا بهره‌مند شوند، در واقع همه اعضا از خود گذشتگی نشان می‌دهند. انسان رحیم نیز از چنین ایثاری برخوردار است.

غلامعلی با بیان اینکه گاهی اوقات مطرح می‌کنند انسانی که پیامبر رحمت بوده، چرا این قدر جنگیده است، گفت: در تاریخ، بیش از ۲۸ غزوه و ۳۰ سریه در مدت ۱۰ سال اقامت پیامبر در مدینه ذکر شده است. اگر پیامبر رحیم بوده است، پس چرا این قدر غضب داشته و خشمگین بوده است؟

وی افزود: در پاسخ به این شبهه باید گفت که اولاً تعداد کشته‌شدگان در این جنگ‌ها زیاد نبوده است و در تاریخ کمتر از یک هزار کشته برای ۱۰ سال ذکر شده است. این موضوع بیانگر این است که پیامبر در پی خونریزی و کشتار نبوده است. ضمن اینکه آیه «…أشداء علی الکفار، رحماء بینهم» پیامبر را در برابر کسانی که در مقابل دین خدا می‌ایستند، «شدید» معرفی می‌کند.

غلامعلی با تأکید بر اینکه نحوه برخورد پیامبر و اولیای الهی با مردم به سه صورت بوده است، اظهار داشت: برخورد اول، برخوردی مهربانانه با همه مردم ـ حتی با دشمنان نادان ـ بوده است. برخورد دوم همراه با صلابت در برابر دشمنان متجاوز بوده است و در برخورد سوم، با دوستان گنهکار نیز برخوردی با صلابت صورت می‌گیرد. پیامبر نسبت به دوستانی که خطا می‌کردند، به سادگی گذشت نمی‌کرد. چون این افراد ظرفیت اصلاح شدن را دارا بودند و برخورد شدید با آنها می‌توانست این افراد را اصلاح کند.

این پژوهشگر مؤسسه دارالحدیث، با بیان اینکه انسان، هر چه رحیم‌تر باشد، نسبت به خطاهای اطرافیان و نزدیکان خود حساس‌تر می‌شود، افزود: انسان رحیم نمی‌تواند خارج شدن یک انسان از مسیر کمال و صراط مستقیم را تحمل کند.

غلامعلی ادامه داد: نقل است روزی علی (ع) با عده‌ای از اصحاب از مأموریت باز می‌گشت. هنگامی‌که این افراد به پیامبر (ص) رسیدند، از امام علی (ع) به دلیل سخت‌گیری، لب به گله و شکایت گشودند. در این هنگام پیامبر فرمود: «ارفعوا اصواتکم عن علی وإنّه خشن فی ذات الله»، یعنی در مورد علی (ع) اینگونه سخن نگویید، زیرا او در مواردی که مربوط به خداوند است، کوتاه نمی‌آید. این دقیقاً همان مرز دین است.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه انسان نباید در مواردی که مربوط به خدا و دین اوست، کوتاه بیایدف ابراز داشت: در این موارد، انسان باید مقاومت و صلابت بیشتری به خرج دهد. در زندگی پیامبر، رحمت در مواردی زیاد است که به زندگی شخصی وی باز‌ می‌گردد، اما پیامبر در زندگانی اجتماعی و آنجا که پای دین خدا به میان می‌آید، نرمش کمتری به خرج می‌دهد.

وی، روش امام علی (ع) در برخورد با متعرضان به دین خداوند را نیز مانند پیامبر برشمرد و افزود: در نهج‌البلاغه آمده است: «ان هولاء تمالؤوا علی سخطه امارتی وسأصبر مالم أخف…». امام می‌فرماید افرادی که در برابر من ایستاده‌اند، با یکدیگر هم‌پیمان شده‌اند که در حکومت من اخلال ایجاد کنند. من تا آنجایی که این افراد به وحدت شما مسلمین لطمه نزنند، صبر می‌کنم، اما اگر بخواهند بر رأی اشتباه خود پایبند باشند، نظام اسلامی در خطر می‌افتد. امام در این حالت دیگر صبر را جایز نمی‌داند.

این پژوهشگر مؤسسه دارالحدیث با بیان اینکه پیامبر (ص) در مسائل شخصی، در مقابل دشنام و توهین، موضع رحمت را اتخاذ کرده است، اظهار داشت: روایتی در جلد اول کتاب «احتجاج» شیخ طبرسی موجود است که در آن امام صادق (ع) به نقل از پدر بزرگوار خود، آینده دین را بیان می‌کند. امام صادق (ع) پس از نام بردن از یکایک امامان، هنگامی‌که از امام زمان (عج) یاد می‌کند، عبارت «ثم أکمل دینی بإبنه محمّد رحمة للعالمین…» را بیان می‌کند.

غلامعلی در پایان تصریح کرد: در این حدیث، پس از نام بردن از امام عسکری (ع)، محمدی که مایه رحمت عالمیان است، به‌عنوان امام دوازدهم معرفی می‌شود و این نکته جالب است که هم آغاز دین با رحمت و هم ختم آن با رحمت است.