بر اساس روایات اسلامی، در بُعد شخصی، باید‌ حق‌الله در عزاداری‌ها رعایت شود. همچنین در بعد اجتماعی نیز، عزاداری نباید موجب پایمال‌کردن حق‌الناس شود و محرّمات الهی را در پی داشته باشد.

آنچه که از روایات و احادیث به دست می‌آید این است که عزداری فی‌نفسه نه تنها امری نفی شده و مکروه نیست، بلکه روایاتی نیز بر استحباب آن دلالت می‌کند.

به عنوان مثال در جلد ۴۶ بحارالانوار حدیثی به نقل از امام صادق آمده است که می‌فرماید پدرم فرمود: «یا جعفر! اوقف لی من مالی کذا وکذا النوادب تندبنی عشر سنین بمنی ایام منی»، ای جعفر! از مال خودم فلان مقدار وقف نوحه‌خوانان کن که به مدت ده سال در منا در ایام حج بر من نوحه‌خوانی و سوگواری کنند.

بنابراین اگر اصل و بنای عزاداری اشتباه بود، بر انجام آن توسط اهل‌بیت (ع) صحّه گذاشته نمی‌شد. اما نکته‌ای که باید به آن توجه شود این است که مویه و عزاداری بر ائمه با سایر انسان‌های معمولی متفاوت است.

چنانچه در حدیثی از امام صادق (ع) در «باب جواز البکاء علی المیت و المصیبة» بحارالانوار آمده است:‌ گریه و مویه در مصیبت‌ها جز بر حسین (ع) مکروه است.

مفسّران در تفسیر این حدیث، با استناد به آیه ۱۴۸ سوره نساء یعنی «لاَّ یُحِبُّ اللّهُ الْجَهْرَ بالسُّوَءِ مِنَ الْقَوْلِ إِلاَّ مَن ظُلِمَ» عنوان می‌کنند که چون در حق حسین (ع) ظلم شد، جزع، مویه و بی‌قراری در عزای ایشان خالی از اشکال است. البته همواره باید به این نکته توجه داشت که انجام یک عمل مستحبی نباید با ارتکاب گناه و یا پایمال کردن حق‌الناس همراه باشد.

به عنوان مثال سینه‌زنی حسین (ع) نباید به سرخی و کبودی بدن بینجامد، چرا که براساس یک قاعده فقهی، هر عملی که موجب رساندن آزار بر بدن باشد، حرام است. همچنین پیامبر اسلام (ص) فرموده است «انّ لبدنک علیک حقّاً» یعنی بر بدن انسان حقوقی مترتب است که باید آنها را ادا کند.

در بعد اجتماعی نیز عزاداری نباید موجب پایمال‌کردن حق‌الناس شود. بنابراین هر گونه عزاداری که باعث ایجاد سدّ معبر و بر‌هم ‌زدن آرامش شود، شرعاً اشکال دارد. ضمن اینکه رعایت حق‌الله نیز باید در عزاداری‌ها مورد نظر قرار گیرد، چرا که بخشی از حق‌الله در حق‌الناس نهفته است.

همچنین از امام صادق (ع) در جلد ۴۴ بحارالانوار نقل شده است که پیامبر (ص) در وفات فرزندش ابراهیم اندوهگین و گریان شد، اما چیزی نگفت که خشم خدا را برانگیزد و فرمود: «ولا نقول ما یسخط الرّب».

بنابراین مداحان و مرثیه‌سرایان، باید دقت فراوانی را در گفتار و اشعار خود به کار ببرند تا نه تنها خشم خدا را در پی نداشته باشد، بلکه موجب اشاعه و گسترش خرافه و بدعت‌گذاری در دین نیز نشود، چرا که بروز بدعت‌ها، در پی نابودی سنت‌هاست.

علی (ع) در خطبه ۱۴۵ نهج‌البلاغه می‌فرماید: «ما احدثت بدعة الّا ترک بها سنة»، بنابراین باید نهایت دقت و ظرافت به کار گرفته شود تا مرگ سنّت‌ها و بروز بدعت‌ها، جامعه اسلامی را به سوی تباهی رهنمون نسازد.

- – - – - – - – - – - – - -

پی نوشت:

دانلود کتاب نایاب «عزاداری‌های نامشروع» ترجمه مرحوم جلال آل احمد