محمدحسین رجبی، استاد دانشگاه در حوزه تاریخ اسلام و تشیع با تشبیه مناظرات علمی امام رضا (ع) با دانشمندان مسیحی، زرتشتی و یهودی به «کنفرانس بزرگ ادیان» گفت: گفت‌وگوی ادیان برای نخستین بار در تاریخ اسلام در مکتب رضوی شکل گرفت.

محمدحسین رجبی، استاد دانشگاه و کارشناس تاریخ اسلام و تشیع، با بیان اینکه امام رضا (ع) به درخواست مأمون به مقرّ خلافت وی یعنی شهر مرو در خراسان هجرت کرد، گفت: مأمون می‌خواست شاخص‌ترین فرد اهل بیت (ع) را به همکاری با خود وا دارد تا جلوی قیام‌ها و انقلاب‌های مردمی را بگیرد.

وی با بیان اینکه امام رضا (ع) در مسیر حرکت به سوی مرو از شهرهای بسیاری از جمله نیشابور گذر کرد، افزود: نیشابور در اواخر قرن دوم از شهرهای بزرگ ایران و از مراکز مهم علمی جهان اسلام بود. در آن زمان، قم به حوزه بزرگ علمی شیعه امامیه شهرت داشت و نیشابور نیز از بزرگ‌ترین حوزه‌های علمیه عامّه به شمار می‌رفت.

این استاد دانشگاه با بیان اینکه طبق قول‌های تاریخی، امام رضا (ع) سوار بر استری سیاه و سفید به نیشابور رسید، افزود: امام در آن شهر با استقبال بی‌نظیری از سوی مردم و علمای شهر روبرو شد و آن‌ها از امام خواستند تا حدیثی را از پدارن خود نقل کند. امام رضا (ع) در آن لحظه، حدیث «سلسلةالذهب» را قرائت کرد.

رجبی، حدیث قدسی را حدیثی دانست که سند آن به خداوند متعال برسد و افزود: سند حدیث «سلسلةالذهب» نیز از امامان معصوم (ع) به پیامبر (ص)، سپس به جبرائیل و در نهایت به خداوند متعال می‌رسد.

وی با اشاره به نقل‌های مختلفی که از این حدیث بیان شده است، گفت: معنای تمام این نقل‌ها یکی است. خداوند می‌فرماید: هرکس که با اخلاص به یگانگی خدا شهادت بدهد، وارد دژ نیرومند من می‌شود و از عذاب الهی به دور خواهد بود. البته با توجه به ادامه حدیث، لازمه در امان ماندن از عذاب الهی، پذیرش ولایت ائمه (ع) است.
این کارشناس تاریخ اسلام و تشیّع گفت: امام رضا (ع)، اساسی‌ترین پایه ایمان به یگانگی خدا را پذیرش امامت خود که به معنای پذیرش سایر امامان نیز است، مشروط دانست.
رجبی با اشاره به شخصیت علمی امام رضا (ع) گفت: مأمون قصد داشت با روبرو کردن امام (ع)‌ با علمای بزرگ سایر مذاهب در مناظرات علمی، از این مناظرات در مسیر اهداف خود بهره‌برداری کند.

وی، مناظرات علمی امام رضا (ع) را به کنفرانس بزرگ بین ادیان تشبیه کرد و افزود: «فضل بن سهل بن ذوالریاستین» مأمور تشکیل این جلسه شد. فضل با دعوت از علما و رؤسای ادیان مختلف،‌ بیش از ۴۰ عالم و دانشمند را برای شرکت در این مناظره دعوت کرد.
رجبی با بیان اینکه هدف مأمون از برگزاری این مناظرات، سنجش میزان دانش امام (ع) بود، افزود: در این مناظره، مشهورترین چهره‌های سایر ادیان حضور داشتند. «جاثلیق» سرآمد علمای مسیحی آن زمان، «رأس‌الجالوت» بزرگ علمای یهود و صابئین و «نسطاس رومی» بزرگ مذهب زرتشت و تنی چند از رؤسای علم کلام نیز حضور داشتند.

این استاد دانشگاه افزود: امام رضا (ع) در آن جلسه که خود مأمون نیز حضور داشت، در مناظره علمی، بر تمام رؤسا و علمای حاضر در مجلس غلبه کرد و همگان در برابر دانش و خردش زانو زدند. حتی نقل است که امام، انجیل را از بر می‌خواند و جاثلیق مسیحی در مناظره با امام از هوش رفت.

رجبی در پایان تصریح کرد: امام رضا (ع) به دلیل علم سرشار و دانش فراوان خود به «عالِم آل محمد» مشهور شد.