استاد حوزه علمیه قم: نکته مهمی در مورد به امامت رسیدن امام جواد(ع) در سنین کودکی وجود دارد و آن این است که خدای متعال مصلحت را در این می‌دید که مردم باید برای امامت امام زمان(عج) آماده شوند.

حجت‌الاسلام سید مصطفی حسینی با اشاره به وجود دو نقل مختلف از تاریخ ولادت امام جواد(ع) گفت: برخی محدّثان شیعی نظیر شیخ مفید، شیخ کلینی و شیخ طوسی ولادت آن حضرت را در نیمه ماه مبارک رمضان سال ۱۹۵ هجری ذکر کرده‌اند. برخی دیگر نظیر علامه مجلسی ولادت امام نهم را در ماه رجب نقل کرده‌اند.
وی ادامه داد: امام جواد(ع) بعد از شهادت پدر بزرگوارشان در سال ۲۳۰ هجری و در سن ۷ سالگی به امامت رسیدند. عمرمبارک ایشان در حدود ۲۵ سال بود و پس از شهادت، در قبرستان معروف “قریش ” در کاظمین و در کنار جدّ بزرگوارشان امام موسی‌بن‌جعفر به خاک سپرده شدند.

# وجود خفقان شدید سیاسی دوران امام جواد(ع)

حجت‌الاسلام حسینی هم‌عصر بودن دوران امام جواد(ع) با خلفای عباسی را مانع بزرگی در جهت مطرح‌نمودن مباحث سیاسی عنوان کرد و افزود: در آن برهه فضای فکری و اعتقادی و بیان مسائل نظری اسلام از آزادی نسبتاً خوبی بهره می‌برد، اما جوّ سیاسی بسته‌ای حکم‌فرما بود.
وی ادامه داد: با وجود خفقان حاکم بر مسائل سیاسی، مباحث دینی از جایگاه بهتری برخوردار بود. چرا که معتصم عباسی امام جواد(ع) را از مدینه به عراق آورد تا بر جنایات خود سرپوش بگذارد. وی حتی دختر خود را نیز به عقد امام در آورد. به همین جهت تا حد زیاّدی امام را تکریم و احترام می‌کرد. امام(ع) نیز از این فرصت به خوبی استفاده می‌کردند و به شبهات بسیاری پاسخ می‌دادند.

# برخورد امام جواد(ع) با جعل و وضع احادیث

این استاد حوزه علمیه قم یکی از نکات بارز عصر امامت امام جواد(ع) را گسترش بیش از حدّ جعل و وضع حدیث و برخورد قاطع امام با آن دانسته و افزود: امام جواد(ع) به زیبایی با این گونه موارد برخورد می‌کرد. به عنوان مثال روزی “یحیی‌بن اکثم ” از علمای بزرگ آن زمان، در مجلسی روایتی نزد امام با این مضمون مطرح می‌کند: “در خبر است که جبرئل بر پیامبر نازل شد و گفت: ای رسول خدا! خداوند به تو سلام می‌رساند و می‌گوید من از ابوبکر راضی هستم، اما نمی‌دانم او نیز از من راضی هست؟ از ابوبکر سوال کن آیا از من راضی هست یا نه؟ ”
امام جواد(ع) در برابر این حدیث که مشخص بود جعلی است با درایت و زیبایی پاسخ دادند: من منکر فضیلت ابوبکر نیستم اما راوی این سخن باید مثالی را بیان کند. چرا که پیامبر در حجة‌الوداع فرمود “دروغگویان بر من زیاد شده‌اند و بزودی پس از من بیشتر هم می‌شوند. بنابراین اگر حدیثی به شما رسید شد آن را به کتاب و سنّت عرضه کنید و اگر با آن‌ها مخالفت داشت، نپذیرید. ”
حسینی ادامه داد: با توجه به این روایت، ‌امام جواد(ع) به “یحیی‌بن اکثم ” فرمود حدیثی که نقل کرده است موافق با کلام خداوند نیست، چرا که خدا در قرآن می‌فرماید “ولقد خلقنا الانسان ونعلمها ونعلم ما تُحدّث به نفسه ونحن أقرب من حبل‌الورید “. مضمون آیه این است که خداوند از خطورات ذهنی انسان نیز آگاه است، پس چگونه نمی‌داند در ذهن ابوبکر چه می‌گذرد؟!
امام جواد با برخوردهای این‌چنینی در برابر جریان‌های انحرافی و روایات جعلی که اساس تشیّع و دین را مخدوش می‌کردند، ایستادگی کرد.

# به امامت رسیدن امام جواد(ع) در ۷ سالگی

حجت‌الاسلام حسینی ضمن اشاره به سن بسیار کم امام جواد(ع) به هنگام امامت، این موضوع را عامل مهمی برای آماده‌سازی اذهان عمومی جهت پذیرش امامت امام زمان(عج) در سنین کودکی دانسته و عنوان کرد: پذیرش امامت امام جواد(ع) در سن ۷ سالگی برای برخی شیعیان دشوار بود. اما خود امام و پدر بزرگوارشان به زیبایی به این شبهه پاسخ گفته‌اند.
وی ادامه داد: روزی شخصی به خدمت امام جواد(ع) رسید و از وجناتش به نظر می‌رسید در امامت ایشان تردید دارد. امام به ایشان گفت: “إنّ الله احتجّ فی‌الإمامة بمثل محتجّ به النبوة، قال الله تعالی و آتیناه الحکم صبیّا “. امامت و نبوّت به سن و سال نیست. در خود قرآن آمده است که حضرت یحیی(ع) در حالی‌که صبی (کودک) بود به مقام نبوّت رسید. بنابراین نبوّت به سن نیست و مقامی معنوی است و به کسی که لیاقتش را داشته باشد عطا می‌شود.
حسینی افزود: حضرت با این بیان قرآنی، شبهه آن شیعی را برطرف نمود. امام رضا(ع) نیز بارها مورد سوال قرار می‌گرفت و از ایشان سوال می‌شد که چطور فرزند شما در کودکی به امامت خواهد رسید. به عنوان مثال شخصی از ایشان پرسید فرزند شما ۳ ساله است، چطور ممکن است امامت به وی برسد؟ امام رضا(ع) در پاسخ فرمود “سن ۳ ساله که ضرری نمی‌زند. حضرت عیسی(ع) هنگامی که به مقام نبوّت رسید سنّش از ۳ سال هم کمتر بود. ” نکته مهمی در مورد به امامت رسیدن امام جواد(ع) در سنین کودکی وجود دارد و آن این است که خدای متعال مصلحت را در این می‌دید که مردم باید برای امامت امام زمان(عج) آماده شوند. در واقع اراده الهی بر این قرار گرفته بود که زمینه برای امامت امام زمان(عج) مهیّا شود و بعدها شبهه‌ نشود که چرا امام عصر(عج) در سن ۵ سالگی به امامت رسید.

# تقیه بهترین تاکتیک امام جواد(ع) در برابر اختناق

این استاد حوزه علمیه قم یکی دیگر از نکات بارز زندگانی امام نهم را مواضع ایشان در برابر جوّ اختناق و حاکمیت طاغوت دانسته و افزود: در آن زمان چون فضای باز سیاسی وجود نداشت، امام جواد(ع) راه تقیه در پیش گرفت تا از این طریق به اهداف مدّ نظرش نائل شود. چرا که حکّام معاصر با امام در برابر آن حضرت به شدت از مردم‌فریبی استفاده می‌کردند.
عبّاسیان با شعار طرفداری از اهل‌بیت علیهم‌السلام روی کار آمدند اما بعد از به قدرت رسیدن، در جنایات و سخت‌گیری بر ایشان از امویان هم پیشی گرفتند. به عنوان مثال هارون‌الرّشید در برابر دیدگان مردم و روبروی قبر پیامبر اشک می‌ریخت و می‌گفت: من تصمیم گرفته‌ام فرزند شما (امام موسی کاظم) را زندانی کنم. مأمون نیز با احترام امام رضا(ع) را از مدینه به مرو آورد اما بعد از خنثی‌شدن نقشه‌اش توسط امام، نقشه از بین بردن ایشان را طرح‌ریزی می‌کند. همچنین معتصم نیز امام جواد(ع) را با تکریم و احترام از مدینه به بغداد منتقل کرد اما پس از اینکه به اهدافش نرسید، امام را مسموم کرد.

# راه‌اندازی شبکه وکلا برای اولین بار توسط امام جواد(ع)

حجت‌الاسلام حسینی یکی دیگر از نکات قابل توجه در سیره امام جواد(ع) را عنصر “وکالت ” معرفی کرد و گفت: از آنجایی که خفقان حاکم در عصر امام، اجازه ارتباط مستقیم آحاد مردم را به ایشان نمی‌داد، شبکه ارتباطی از طریق وکلا راه‌اندازی شد. در واقع اشاعه دین از طریق ائمه و به‌وسیله وکالت پس از امام جواد(ع) گسترش پیدا کرد.
وی ادامه داد: امام جواد(ع) وکلایی را انتخاب می‌کرد که پاسخگوی نیازها و مسائل دینی مردم باشند. نام بسیاری از این وکلا، به جهت لزوم عدم شناسایی -به دلیل اختناق حاکم- در تاریخ ذکر نشده است و تنها عده اندکی از آن‌ها شناخته شده بودند. این موضوع مهمترین دلیل کاهش اصحاب امام جواد(ع) و امامان بعدی -نسبت به امامان قبلی- است.
حجت‌الاسلام حسینی با اشاره به این نکته که شبکه وکالتی در بین کارگزاران حکومتی نیز وجود داشت، گفت: “محمد بن اسماعیل بن بزیع ” و “احمد بن حمزه قمی ” از مقامات عالی دستگاه خلافت بودند بدون اینکه حاکم وقت مطلع باشد. “نوح بن درّاج ” از اصحاب امام جواد(ع)، مدتی قاضی شهرهای بغداد و کوفه بود. همچنین “حسین بن عبدالله نیشابوری ” نیز حاکم سیستان بوده است. مرحوم کلینی در “کافی ” نقل می‌کند شخصی از سیستان نامه‌ای به امام جواد(ع) می‌نویسد و از اخذ مالیات کمرشکن توسط حاکم منطقه شکایت می‌کند. امام نامه‌ای به “حسین بن عبدالله نیشابوری ” می‌نویسد و در آن رعایت انصاف در اخذ مالیات را خواستار می‌شود. وی وقتی نامه امام را دریافت می‌کن ، نه تنها مالیات آن سال را بر آن شخص می‌بخشد، بلکه وی را برای همیشه از پرداخت مالیت معاف می‌کند.

# وجود اهل تسنّن در بین اصحاب امام جواد(ع)

این استاد حوزه علمیه با اشاره به تعداد اصحاب امام جواد(ع) که در تاریخ ۱۰۰، ۱۲۰ و حتی ۱۵۰ نفر هم ذکر شده‌اند، گفت: از دیگر اصحاب معروف امام جواد(ع) می‌توان به “علی بن مهزیار اهوازی “، “احمد بن محمد بن ابی‌نصر بزنطی “، “زکریا بن آدم “،‌ حسین بن سعید اهوازی ” و “احمد بن محمد بن خالق برقی ” اشاره کرد. جالب آن‌که در بین اصحاب امام، اهل تسنّن هم دیده می‌شوند که از جمله آن‌ها می‌توان “خطیب بغدادی “، “حافظ عبدالعزیز بن اخضر جنابذى ” و “ابوبکر احمد بن ثابت ” را نام برد.

# احادیث امام جواد(ع) به منزله گوهرهایی درخشان

حجت‌الاسلام حسینی در پایان ضمن تأکید بر این نکته که احادیث ارزشمندی از امام جواد(ع) باقی مانده که به منزله گوهرهایی درخشان است، دو نمونه از آن‌ها را عنوان کرد که در ادامه می‌آید:
“الثقة بالله ثمنٌ لکلّ غال وسُلّم الى کلّ عال ” اعتماد به خدا بهاى هر چیز گرانبها و نردبان رسیدن به هر مقامی است. (بحارالانوار، ج ۵ ص۱۴)
“المؤمنُ یحتاج الی ثلاث خِصال: توفیق من الله و واعظ من نفسه و قبول ممّن ینصَحه ” انسان مؤمن پیوسته به سه چیز نیازمند است: توفیق از ناحیه خداوند متعال، داشتن واعظی از درون که او را نصیحت کند، پذیرش نصیحت واعظان. (تحف العقول، ص ۴۸۰)

لینک در خبرگزاری فارس